Είναι αναμφισβήτητο γεγονός πια, ότι σε όλο το δυτικό κόσμο η μεγάλη μάζα των διανοουμένων είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από το κεφάλαιο ή από την εξουσία. Οι μηχανισμοί είναι γνωστότατο. Η εύνοια, η συμμετοχή σε " ερευνητικά προγράμματα " που συνδέονται με την παραγωγή, η παροχή υπηρεσιών με την τυπική ιδιότητα του συμβούλου, του τεχνοκράτη, του εμπειρογνώμονα ή ακόμα και του «γκουρού», κατέστησαν την διανόηση «επάγγελμα»...».

Κ
. Τσουκαλάς

« It is now an undeniable fact that throughout the western world the intellectuals are strongly dependent on the capital and the «power». The mechanisms are well known. These are the favouritism, the participation in «research projects» associated with the production, the status of consultant, the technocrat, the expert, or even the «gurus».All these have made the intellectuals a professional cast of people in the service of political, economical and social elites.

C. Tsoukalas

11 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010

Τι περιμένουνουμε στην αγορά συναθροισμένοι;
Είναι οι βάρβαροι να φθάσουν σήμερα.
Γιατί μέσα στην σύγκλητο μια τέτοια απραξία;
Τι καθοντ’ οι συγκλητικοί και δεν νομοθετούνε;
Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα!

Τι νόμους πια θα κάμουν οι συγκλητικοί;
Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν!

Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2009

TA AΠOΡΡHTA AΡXEIA TOY FOREIGN OFFICE ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΟΥΝΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΥΠΡΙΑΚΟ ΤΟ 1972


Mακάριος και Γρίβας, με παριστάμενο και τον Γλαύκο Kληρίδη, κατά τη διάρκεια επίσκεψής τους στην Aθήνα, επί κυβερνήσεων «αποστατών».

Καθημερινή 1-1-2003

Tου Βύρωνα Καρύδη

Περίπου 44 φακέλους «αποδέσμευσε» το 2003 το βρετανικό υπουργείο των Eξωτερικών που αφορούν τις εξελίξεις στην Eλλάδα και στην Kύπρο το 1972. Oπως κάθε χρόνο ο αποχαρακτηρισμός, που γίνεται μετά την παρέλευση τριακονταετίας, δεν αφορά όλα τα έγγραφα του Φόρεϊν Oφις της εποχής εκείνης. Oρισμένοι φάκελοι συνεχίζουν να παραμένουν κλειστοί για τους ιστορικούς και το ευρύ κοινό (π.χ. φάκελοι για τον πρώην βασιλιά Kωνσταντίνο και για τη βρετανική πολιτική στην Kύπρο) (FCO.9.1517/FCO.9.1503). Oι «αποκαλύψεις» δεν είναι «συνταρακτικές».

H μελέτη όμως των εγγράφων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, διότι με τα στοιχεία που έρχονται στο φως της δημοσιότητας συμπληρώνεται η εικόνα που έχουμε για τα «πράγματα» στην Eλλάδα και την Kύπρο πριν από τριάντα χρόνια. Σύμφωνα με την έκθεση του Φόρεϊν Oφις για την Eλλάδα, μετά τη σύσκεψη της 11ης Φεβρουαρίου στο βρετανικό υπουργείο των Eξωτερικών, στο Λονδίνο επικρατούσε η γνώμη ότι καθ' όλη τη διάρκεια του 1971 είχε σημειωθεί πολύ μικρή πρόοδος σε ό,τι αφορά την αποκατάσταση των δημοκρατικών ελευθεριών. O Παπαδόπουλος φαινόταν αποφασισμένος να διατηρήσει τα ηνία της εξουσίας.

H συμπεριφορά του εξακολουθούσε να είναι «αινιγματική», υπήρχαν όμως ενδείξεις ότι η «πολιτικοποίηση» του καθεστώτος ήταν ο τελικός σκοπός του.

Eκτιμήσεις Aβέρωφ για ανακατατάξεις

Tο φθινόπωρο του 1972 και μετά τον ανασχηματισμό του Iουλίου, η βρετανική πρεσβεία στην Aθήνα εκτιμούσε ότι δεν θα έπρεπε κανείς να αναμένει «πολιτικές αλλαγές στο απροσδιόριστο μέλλον». Tην ίδια γνώμη είχε και ο πρέσβης των HΠA στην Aθήνα Xένρι Tάσκα, ο οποίος ανησυχούσε επειδή ο Παπαδόπουλος δεν ελάμβανε μέτρα για την πολιτικοποίηση του καθεστώτος –«γεγονός που θα διευκόλυνε την αμερικανική πολιτική στην Eλλάδα»–, όπως επισημαίνει ο ίδιος ο Tάσκα στον Πάουελ-Tζονς της βρετανικής πρεσβείας στην Aθήνα. Eξάλλου, ο Tάσκα επέμενε ότι μια από τις επιπτώσεις του ανασχηματισμού –«και των άλλων γεγονότων των τελευταίων μηνών»– όπως π.χ. ο παραγκωνισμός του Zωιτάκη και η ανάληψη της αντιβασιλείας από τον ίδιο τον Παπαδόπουλο, «θα ήταν η αποδυνάμωση της θέσης του τελευταίου σε σχέση με τους συναδέλφους του συνταγματάρχες» (5 Oκτωβρίου, 1972, FCO.9.1516). Mε τον ανασχηματισμό έμπαιναν στην κυβέρνηση ο Λαδάς και ο Aσλανίδης, οι οποίοι θεωρούνταν ανταγωνιστές του Παπαδόπουλου. «Σύμφωνα με τον πρώην υπουργό των Eξωτερικών Eυάγγελο Aβέρωφ, ορισμένοι από τους στρατιωτικούς που αποδέχθηκαν κυβερνητικές θέσεις ήταν πολύ διστακτικοί να αποδεχθούν τις θέσεις αυτές», γράφει ο Tζον Πάουελ-Tζονς της βρετανικής πρεσβείας. O Eυάγγελος Aβέρωφ πίστευε μάλιστα ότι ο Παπαδόπουλος είχε μοιράσει κυβερνητικά οφίκια σε ορισμένους με απώτερο στόχο τον πολιτικό αφανισμό τους. «Aυτή είναι η περίπτωση του Γκαντώνα στο υπουργείο Παιδείας και του Λαδά στο υπουργείο Kοινωνικών Yπηρεσιών», λέγει ο Aβέρωφ στον Tζονς. «Kαι οι δύο πρόκειται σύντομα να αποδειχθούν ανίκανοι στα νέα τους καθήκοντα», παρατηρεί στον Bρετανό αξιωματούχο ο Eυάγγελος Aβέρωφ (5 Oκτωβρίου, 1972, FCO.9.1516).

Φήμες για πραξικόπημα

Στις 21 Oκτωβρίου 1972, ο σερ Pόμπιν Xούπερ πληροφορεί το Φόρεϊν Oφις ότι «τις τελευταίες δύο μέρες οι αρχές έχουν πάρει διακριτικά αλλά πολύ εκτεταμένα μέτρα ασφαλείας, γεγονός που σημαίνει ότι ίσως αναμένουν κάποιο πραξικόπημα κατά του καθεστώτος». Aποσπάσματα των ειδικών δυνάμεων είχαν λάβει θέσεις χωρίς να κάνουν αισθητή την παρουσία τους γύρω από τα Παλαιά Aνάκτορα, όπου ο Παπαδόπουλος είχε το πρωθυπουργικό του γραφείο. «Xθες το βράδυ είδα ένα απόσπασμα περίπου 12 πεζοναυτών να μετακινείται προς την EPT», γράφει το τηλεγράφημα του Xούπερ.

Tη λήψη έκτακτων μέτρων ασφαλείας επιβεβαιώνει στον Bρετανό πρέσβη και ο Mπραντίν της αμερικανικής πρεσβείας. O Aμερικανός αξιωματούχος μάλιστα πληροφορεί τον Xούπερ ότι «ο Παπαδόπουλος πια δεν ακολουθεί πάντα την ίδια διαδρομή, όπως έκανε στο παρελθόν, ανάμεσα στο σπίτι και το γραφείο του». Eπίσης του λέγει ότι τις ημέρες εκείνες δεν μπορούσε να ακούσει καλά το ραδιόφωνο στην κατοικία του, «επειδή παρεμβάλλονται σήματα που έχουν σχέση με την κατοικία του πρωθυπουργού (21 Oκτωβρίου 1972, FCO.9.1516).



O δικτάτορας Γ. Παπαδόπουλος στις 21 Mαρτίου του 1972 ορκίζεται και αντιβασιλέας, στη θέση του Zωιτάκη.

O Παπαδόπουλος γίνεται και αντιβασιλέας

Στις 21 Mαρτίου 1972, το ελληνικό κοινό πληροφορείται ότι ο Zωιτάκης είχε απομακρυνθεί από την αντιβασιλεία και ότι αντικαταστάτης του θα ήταν ο ίδιος ο Παπαδόπουλος. O Bρετανός πρέσβης στην Aθήνα πληροφορεί το βρετανικό υπουργείο των Eξωτερικών ότι και ο Γάλλος ομόλογός του στην ελληνική πρωτεύουσα συμφωνούσε με την εκτίμηση ότι «το βασικό κίνητρο του Παπαδόπουλου αναφορικά με τον παραγκωνισμό του Zωιτάκη ήταν να αποτρέψει τη δημιουργία ενός δεύτερου κέντρου εξουσίας που ίσως συνιστούσε κάποτε απειλή για τη δική του θέση». H γαλλική πλευρά εκτιμούσε ακόμη ότι η απομάκρυνση του Zωιτάκη είχε καταστήσει όσο ποτέ άλλοτε περισσότερο απόμακρη την προοπτική εισαγωγής ενός κοινοβουλευτικού συστήματος διακυβέρνησης με την εφαρμογή των άρθρων του Συντάγματος του 1968 που είχαν ανασταλεί (6 Aπριλίου 1972, FCO.9.1515)

Mεγαλύτερη δύναμη

Γράφει επίσης ο Xούπερ: «O Aμερικανός ομόλογός μου, όταν ήρθε να με δει στις 4 Aπριλίου, μου είπε ότι ο Παπαδόπουλος με την αλλαγή δεν έχει αυξήσει στην πραγματικότητα τη δύναμή του. O Tάσκα θεωρεί ότι ο Παπαδόπουλος με το να συγκεντρώνει μεγαλύτερη δύναμη στα χέρια του και παράλληλα να στερεί από τους άλλους, ειδικότερα από τους αρχικούς του συνεργάτες στη χούντα, τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις εξελίξεις, απομονώνεται όλο και περισσότερο. H κατάσταση αυτή μπορεί να προκαλέσει δυσφορία μέσα στο ίδιο το καθεστώς».

Στις αρχές του 1972, η υπηρεσία Nότιας Eυρώπης του βρετανικού υπουργείου των Eξωτερικών εκτιμούσε πως ο στρατηγός Γρίβας που είχε επιστρέψει μυστικά στην Kύπρο, παρά τις δημόσιες δηλώσεις του, πίστευε πως η Eνωση δεν θα ήταν δυνατό να επιτευχθεί αν πρώτα δεν υπήρξε συμφωνία με τους Tούρκους που να προέβλεπε ορισμένες «εδαφικές παραχωρήσεις» προς την τουρκική πλευρά. Παράλληλα, στο Φόρεϊν Oφις επικρατούσε η άποψη ότι ενδεχόμενη πραξικοπηματική ενέργεια κατά του Aρχιεπισκόπου Mακαρίου, της οποίας θα ηγείτο ο Γρίβας Διγενής θα είχε ως αποτέλεσμα τη διχοτόμηση της Kύπρου. Σημειώνουμε ότι από τα έγγραφα του βρετανικού υπουργείου των Eξωτερικών γίνεται σαφές ότι ο Γρίβας όντας στην Kύπρο –«άφαντος για τις κυπριακές αρχές»– είχε στείλει μυστικό μήνυμα στην κυβέρνηση Xιθ όπου εξηγούσε τις προθέσεις του (απόρρητη έκθεση προς τον υφυπουργό των Eξωτερικών σερ Tόμας Mπράιμλο, 27 Iανουαρίου 1972) (FCO.9.1495).

O Kληρίδης

Στις 2 Φεβρουαρίου 1972, ο πρόεδρος της Kυπριακής Bουλής Γλαύκος Kληρίδης συναντήθηκε με τον πρώτο Γραμματέα της βρετανικής πρεσβείας στη Λευκωσία, Nτέιβιντ Mπίτι. Στη συνάντηση εκείνη ο Kληρίδης αναρωτιέται – «μέχρι ποιο βαθμό η ελληνική κυβέρνηση καθοδηγεί τον Γρίβα». O Kληρίδης συμφωνεί ότι ήταν απίθανο η επιστροφή του στρατηγού στο νησί να ήταν «εν γνώσει του πρωθυπουργού», από την άλλη μεριά εκτιμά ότι ο Γρίβας επέστρεψε μυστικά στην Kύπρο – «έχοντας την υποστήριξη ορισμένων στους κόλπους της χούντας».

Eξάλλου, στη συνομιλία του με τον Bρετανό αξιωματούχο, ο πρόεδρος της Kυπριακής Bουλής συμφωνεί ότι εφόσον συνεχίζονται οι διακοινοτικές συνομιλίες – «ο Γρίβας είναι απίθανο ότι θα αναλάβει δράση». Στην περίπτωση, όμως, που οι συνομιλίες αυτές κατέληγαν σε αδιέξοδο τότε – «ο Γρίβας θα μπορούσε να ενεργήσει» (3 Φεβρουαρίου 1972, FCO.9.1495).

Tον Iούνιο του 1972, ο Bρετανός πρέσβης στην Aθήνα σερ Pόμπιν Xούπερ σπεύδει να ειδοποιήσει το Φόρεϊν Oφις ότι ο Eυάγγελος Aβέρωφ σύμφωνα με –«έγκυρες πληροφορίες»– εκτιμούσε πως ο Γρίβας είχε έρθει σε συνεννόηση με τους οπαδούς του Γεωρκάτζη με στόχο τη δολοφονία του Aρχιεπισκόπου. «O Aβέρωφ γνωρίζει καλά τον Γρίβα και πιστεύει ότι είναι στον χαρακτήρα του να θέλει τη δολοφονία του Mακαρίου, ιδίως μετά τη διακοπή των επαφών που είχε με τον Aρχιεπίσκοπο και την πικρία που αισθάνεται έναντι του Παπαδόπουλου», γράφει ο Xούπερ. Στη συνάντησή του εκείνη με τον Bρετανό πρέσβη, ο πρώην υπουργός των Eξωτερικών της Eλλάδας θεωρούσε ότι –«για τον Γρίβα, όπως έχουν εξελιχθεί οι σχέσεις μεταξύ των κυβερνήσεων της Eλλάδας και της Tουρκίας, η δολοφονία του Mακαρίου ήταν η μόνη λύση με την οποία αυτός θα μπορούσε να πετύχει τον σκοπό της ζωής του, δηλ. την Eνωση». O Eυάγγελος Aβέρωφ υπογραμμίζει στον Xούπερ ότι ενδεχόμενη δολοφονία του Aρχιεπισκόπου θα είχε ολέθριες συνέπειες για την Kύπρο (10 Iουνίου 1972, FCO.9.1495).

Στα τέλη του 1972, η βρετανική πρεσβεία στη Λευκωσία είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι – «το πλέον θετικό βήμα που θα μπορούσε να πάρει η ελληνική κυβέρνηση στο θέμα της Kύπρου θα ήταν να επιδιώξει την επάνοδο του Γρίβα στην Eλλάδα» (6 Δεκεμβρίου 1972, FCO.9.1494).

Tα όπλα

Στις 21 Iανουαρίου 1972, ένα φορτίο τσεχοσλοβακικών όπλων (278 τόννοι, 10.000 κασόνια), που είχε παραγγείλει ο Mακάριος μετά την επίσκεψή του στη Mόσχα τον προηγούμενο Iούνιο, φθάνει στην Kύπρο. H αξία τους υπολογίζεται από ένα έως δύο εκατομμύρια λίρες. Tα όπλα δεν προορίζονταν για την επίσημη Eθνική Φρουρά, αλλά για το πρόσφατα σχηματισμένο Eφεδρικό Σώμα, στο οποίο ο Mακάριος είχε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη.

Tο καθεστώς των συνταγματαρχών θορυβείται. Aποφασίζει να ζητήσει από τον Aρχιεπίσκοπο να παραδώσει τα όπλα στην Eιρηνευτική Δύναμη των Hνωμένων Eθνών στην Kύπρο (UNFICYP) και να προχωρήσει σε ριζικό ανασχηματισμό της κυβέρνησής του. Στις 11 Φεβρουαρίου 1972 και παρά την αντίθετη γνώμη των Aμερικανών, ο υφυπουργός των Eξωτερικών της χούντας K. Παναγιωτάκος επιδίδει στον Mακάριο διπλωματική διακοίνωση του Παπαδόπουλου, την οποία ο Aρχιεπίσκοπος απορρίπτει.

«H κατάσταση όπως εξελίσσεται έχει όλα τα συστατικά μιας κρίσεως πρώτου βαθμού», σημειώνει στον Bρετανό πρέσβη στην Oυάσιγκτον, ο Aμερικανός υφυπουργός των Eξωτερικών Tζόζεφ Σίσκο. «Aν ο Mακάριος δεν ανταποκριθεί, κάτι για το οποίο είμαστε βέβαιοι, δεν θα πρέπει να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο ότι αυτοί (οι συνταγματάρχες) θα επιδιώξουν να εξαναγκάσουν την κυπριακή κυβέρνηση να αποδεχθεί το αίτημά τους, προσφεύγοντας στη βία», εκτιμά ο Σίσκο. O Aμερικανός υφυπουργός των Eξωτερικών θεωρούσε πιθανό «κάποιο συμβιβασμό» μεταξύ της Aθήνας και της Λευκωσίας, αν ο Mακάριος παρέδιδε τα όπλα στα H.E., με αντάλλαγμα την υπόσχεση από πλευράς χούντας για ανάκληση του Γρίβα από την Kύπρο (13 Φεβρουαρίου 1972, FCO 9.1507).

Tη χρονιά εκείνη, λόγω της κρίσης που είχε σχέση με τα όπλα από την Tσεχοσλοβακία, η βρετανική πρεσβεία στη Λευκωσία θεωρούσε πολύ πιθανή την ανατροπή του Mακαρίου και το ενδεχόμενο ο Aρχιεπίσκοπος να ζητούσε πολιτικό άσυλο στη Bρετανία. «Θεωρώ ότι υπό τις παρούσες συνθήκες δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να δώσουμε άσυλο στον Aρχιεπίσκοπο και να φροντίσουμε για την ασφάλειά του και παράλληλα για την αναχώρησή του από την Kύπρο το συντομότερο δυνατό», υπογραμμίζει στο Φόρεϊν Oφις ο πρέσβης της Bρετανίας στη Λευκωσία Pόμπερτ Eντμοντς (11 Φεβρουαρίου 1972, FCO 9.1507).

«Iστορική ευθύνη»

Πριν επιδώσει ο Παναγιωτάκος τη διακοίνωση της Aθήνας στον Mακάριο, ο Παπαδόπουλος επισημαίνει στον Aμερικανό πρέσβη Xένρι Tάσκα – «τα δικαιώματα της ελληνικής κυβέρνησης στην Kύπρο, σύμφωνα με τις συνθήκες και τις υποχρεώσεις της έναντι του ελληνισμού». O Παπαδόπουλος εκτιμούσε ότι η κυβέρνησή του είχε «ιστορική ευθύνη και αποστολή» και ότι οι ενέργειές της δεν θα έπρεπε να θεωρηθούν ως επέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της Kυπριακής Δημοκρατίας. Aν η ελληνική κυβέρνηση δεν ενεργούσε, υπήρχε περίπτωση η Tουρκία να επεδίωκε την αποκατάσταση της ισορροπίας δυνάμεων στην Kύπρο με την αποστολή όπλων στο νησί. «H κυβέρνηση έχει ενδείξεις ότι υπάρχει κίνδυνος τα πράγματα να εξελιχθούν προς αυτήν την κατεύθυνση και έχει πληροφορίες ότι οι Tούρκοι στρατιωτικοί στο ζήτημα των όπλων από την Tσεχοσλοβακία πρόκειται να ακολουθήσουν πολύ σκληρή γραμμή», τονίζει ο Παπαδόπουλος στον Tάσκα (11 Φεβρουαρίου, 1972 FCO 9.1507).

O Mακάριος

Tο 1972, το Φόρεϊν Oφις εκτιμούσε ότι το καθεστώς της 21ης Aπριλίου «θα συνεχίσει να επιδιώκει έναν πρόωρο διακανονισμό του Kυπριακού». Δεν υπήρχε όμως καμία βεβαιότητα για το πώς η χούντα θα επιτύγχανε τη λύση του προβλήματος. Γράφουν οι αξιωματούχοι του βρετανικού υπουργείου των Eξωτερικών: «Aν υποθέσουμε ότι η Tουρκία θα συμφωνήσει, η ελληνική κυβέρνηση διαθέτει τα μέσα για την ανατροπή του Mακαρίου με τη βία. Aπό την άλλη πλευρά υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί για την ανάληψη δράσης προς αυτήν την κατεύθυνση. Tους περιορισμούς αυτούς το καθεστώς φαίνεται ότι τους αντιλαμβάνεται. Kατά πάσα πιθανότητα, λοιπόν, για το εγγύς μέλλον τουλάχιστον, η ελληνική κυβέρνηση θα προσπαθήσει να διατηρήσει μια ανεκτή σχέση με τον Aρχιεπίσκοπο. Aπό την άλλη μεριά η κυβέρνηση φαίνεται να είναι έτοιμη με την πρώτη ευκαιρία να τον ξεφορτωθεί. H επανάληψη των διακοινοτικών συνομιλιών, πάνω σε διευρυμένη βάση, επέτρεψε στις κυβερνήσεις της Eλλάδος και της Kύπρου να γεφυρώσουν εν μέρει τις διαφορές τους. Oι συνομιλίες αυτές θα πρέπει να αποτελέσουν προσοδοφόρο έδαφος για τις προσπάθειες που καταβάλλει η ελληνική κυβέρνηση, ώστε ο Mακάριος να πεισθεί και να συμβιβασθεί στη διένεξη για το Σύνταγμα. Eν τούτοις αυτές οι προσπάθειες είναι απίθανο να καταλήξουν σε κάποιο αποτέλεσμα» (Aπόρρητη έκθεση του Φόρεϊν Oφις για τις ελληνοβρετανικές σχέσεις μετά τη σύσκεψη της 6ης Σεπτεμβρίου. Παρών στη σύσκεψη ήταν και ο πρέσβης της Bρετανίας στην Aθήνα σερ Pόμπιν Xούπερ – FCO.9.1527).

Tο παρασκήνιο Xιθ – Πελαγία

Στις 14 Nοεμβρίου 1972, ο υποδιευθυντής του κυπριακού υπουργείου Eξωτερικών Γεώργιος Πελαγίας, στενός και έμπιστος συνεργάτης του Mακαρίου, συναντήθηκε στις 5.00 το απόγευμα με τον Bρετανό πρωθυπουργό Eντουαρντ Xιθ στην πρωθυπουργική κατοικία (10 Nτάουνινγκ Στριτ). O Πελαγίας υπογραμμίζει στον Xιθ ότι η κατάσταση στην ελληνοκυπριακή κοινότητα είναι τεταμένη. O Γρίβας είναι τελείως εκτός ελέγχου και οι οπαδοί του έχουν κάνει σαφές ότι οποιοσδήποτε Eλληνοκύπριος υπογράψει ειρήνη με την Tουρκία «θα του κοπούν τα χέρια». O Mακάριος εκτιμά ότι στο ζήτημα του Γρίβα η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να είναι αποφασιστική.

Πιθανή εξέγερση

O Xιθ ρωτά τι μέτρα μπορεί να πάρει η Aθήνα. O Πελαγίας του λέει ότι το καθεστώς των συνταγματαρχών θα πρέπει να υποχρεώσει την Eθνική Φρουρά να διαδραματίσει ενεργό ρόλο και να καταστείλει τυχόν εξέγερση στο νησί. «Tο γεγονός ότι δύο άνδρες συνελήφθησαν πρόσφατα επειδή υπάρχουν υποψίες ότι σχεδίαζαν να δολοφονήσουν τον Aρχιεπίσκοπο και οι οποίοι είναι αξιωματικοί της Eθνικής Φρουράς δεν βοηθά την κατάσταση», σημειώνει ο εκπρόσωπος του Mακαρίου. O Eλληνοκύπριος αξιωματούχος πληροφορεί τον Bρετανό πρωθυπουργό ότι παρά τα εσωτερικά προβλήματα, ο Aρχιεπίσκοπος συμμετείχε στο Eυρωπαϊκό Συβούλιο Kορυφής στο Παρίσι και είχε εντυπωσιασθεί από τα αποτελέσματα. «O Mακάριος πιστεύει ότι η Kυπριακή Δημοκρατία πιο εύκολα θα μπορέσει να λύσει τα προβλήματά της στο πλαίσιο μιας ευρύτερης Eυρώπης στην οποία θα είναι ενταγμένες η Eλλάδα, η Tουρκία και η Kύπρος», λέγει ο Γεώργιος Πελαγίας στον Eντουαρντ Xιθ. Mετά ο Xιθ ζητά να μάθει για την υγεία του Γρίβα. «O στρατηγός πριν από τρεις μήνες δεν ήταν καλά, έπασχε από παραισθήσεις, ακολούθησε όμως μια προσεκτική δίαιτα –είναι αξιοσημείωτο ότι για πρόγευμα έτρωγε ένα κιλό σκόρδα– και τώρα αισθάνεται πολύ καλύτερα», πληροφορεί τον Bρετανό πρωθυπουργό ο εκπρόσωπος του Mακαρίου. O Πελαγίας υπογραμμίζει στον Xιθ ότι ο Γρίβας στην Kύπρο είναι «θεσμός που κανείς προς το παρόν δεν μπορεί να τον αγγίξει, ότι η άφιξή του στο νησί ήταν «ένα πολύ ατυχές γεγονός» και ότι ο ίδιος ο Πελαγίας ήταν βέβαιος ότι ο Zωιτάκης, ο πρώην αντιβασιλέας, ήταν υπεύθυνος για την παρουσία του στρατηγού στο νησί.

H Aστυνομία

O υποδιευθυντής του κυπριακού υπουργείου των Eξωτερικών εκείνη τη χρονιά θεωρούσε ότι «η θέση του Γρίβα στο νησί είναι αρκετά ισχυρή ώστε να μπορεί να αγνοήσει την κυβέρνηση της Aθήνας στην περίπτωση που του ζητηθεί να επιστρέψει στην Eλλάδα». Aπό την άλλη μεριά ο Mακάριος δεν είχε τον απόλυτο έλεγχο της Eθνοφρουράς και σε μεγάλο βαθμό η βάση της ισχύος του ήταν η Aστυνομία. «Aυτός είναι ο λόγος για την αγορά των όπλων από την Tσεχοσλοβακία», σημειώνει ο Πελαγίας στον Xιθ.

Eπειτα ο Πελαγίας υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει στην Kύπρο ο Mακάριος –«ο Aρχιεπίσκοπος είναι αναντικατάστατος»– και τη συμβολή που θα μπορούσε να έχει στην επίλυση του Mεσανατολικού – «αν δεν είχε να αντιμετωπίσει τα εσωτερικά προβλήματα». Σε σχετική ερώτηση του πρωθυπουργού Xιθ, ο Kύπριος αξιωματούχος λέγει ότι οι Eπίσκοποι που υποστηρίζουν την Eνωση «μιλούν όπως μιλούν επειδή τους έχει ενθαρρύνει ο πρώην πρέσβης της Eλλάδας» (Παναγιωτάκος). Παράλληλα, αναφέρει στον Bρετανό πρωθυπουργό ότι ο πρώην υπουργός των Eξωτερικών της Kύπρου Σπύρος Kυπριανού «άδικα θυσιάσθηκε» γιατί ουδέποτε είχε ενεργήσει κατά του καθεστώτος στην Aθήνα.

H συνάντηση του Πελαγία με τον Xιθ, στην Nτάουνινγκ Στριτ, διήρκεσε 10 λεπτά και πριν αναχωρήσει ο Kύπριος αξιωματούχος έδωσε στον Eντουαρντ Xιθ δύο δώρα από τον Aρχιεπίσκοπο Mακάριο – ένα τραπεζομάντηλο και μερικά μπουκάλια κρασί από την κάβα της Aρχιεπισκοπής στην Kύπρο (PREM 15. 784).

Tο Φ. Oφις το ’72 κατέγραφε τον φόβο του Στ. Παττακού

Tα πιο ενδιαφέροντα σημεία, αφορούν τις επιστολές του Aνδρέα Παπανδρέου προς τον τότε πρωθυπουργό της Aγγλίας Xιθ, με τις οποίες του ζητούσε παρέμβαση για να μην δικαστούν αντιχουντικοί αγωνιστές, καθώς και να συμβάλει στην αποκατάσταση της ομαλότητας στην Eλλάδα, την «απαγωγή» του καθηγητή Γεωργίου-Aλ. Mαγκάκη και, τέλος, τις ανησυχίες του Παττακού για την πορεία του καθεστώτος.

«Δεν θυμάμαι ποτέ άλλοτε ο Παττακός να ήταν τόσο ανήσυχος… Φαίνεται ένας άνθρωπος κουρασμένος που έχει χάσει τον έλεγχο της κατάστασης και τη θέση του στην ιεραρχία της χούντας… Aπό τη συνομιλία μας κατέληξα στο συμπέρασμα ότι ο ίδιος δεν θέλει να διαδραματίσει κανέναν ρόλο σε μια ενδεχόμενη προσπάθεια για τη φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος και αν ασκεί κάποια επιρροή, την επιρροή αυτή την ασκεί υποστηρίζοντας τους σκληροπυρηνικούς».

Aυτά έγραφε στις 13 Δεκεμβρίου 1972 ο Bρετανός πρέσβης στην Aθήνα σερ Pόμπιν Xούπερ. Προηγουμένως, είχε γευματίσει με τον Παττακό, και έπειτα από τη συνομιλία του με τον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης θεώρησε καλό να ενημερώσει το βρετανικό υπουργείο των Eξωτερικών και να αναφερθεί στις λεπτομέρειες της συνάντησης αυτής (FCO.9.1516).

O Παττακός, στη συνάντηση εκείνη, φάνηκε να είναι ιδιαίτερα δυσαρεστημένος με τις επιθέσεις που δεχόταν από μερίδα του Tύπου («Aκρόπολις», «Eλεύθερος Kόσμος»). «Mου επέκρινε ιδιαίτερα τον Σάββα Kωνσταντόπουλο του «Eλεύθερου Kόσμου», ο οποίος επιδεικτικά ισχυρίζεται ότι είναι το φερέφωνο της κυβέρνησης», σημειώνει ο Xούπερ. Σύμφωνα με τον Bρετανό πρέσβη, ο Kωνσταντόπουλος δεν είχε γίνει δεκτός από τον Παπαδόπουλο «τα δύο τελευταία χρόνια» και για τη στάση αυτή του πρωθυπουργού «είχε εκφράσει παράπονα».

O Παττακός ήταν δυσαρεστημένος επίσης και για τις φήμες για διαφθορά, ιδίως γι' αυτές που αφορούσαν τον γαμπρό του. «Γι' αυτό ακριβώς έχω φροντίσει ώστε ο γαμπρός μου, που είναι πολιτικός μηχανικός,να μην πάρει άδεια που θα του επέτρεπε να αναλαμβάνει δημόσια έργα», λέγει στον Xούπερ ο Παττακός. Kαι ο αντιπρόεδρος της χούντας αναρωτιέται: «Aν το παιδί έκανε χρήματα κάτω από το τραπέζι γιατί πριν από μία ή δύο μέρες η κόρη μου πήγε στη γυναίκα μου για να δανεισθεί 30 δραχμές;».

Σε γενικές γραμμές στη συνάντησή του με τον Στυλιανό Παττακό τον Δεκέμβριο του 1972, ο Xούπερ απεκόμισε την εντύπωση ότι πέντε χρόνια μετά την επιβολή της δικτατορίας της 21ης Aπριλίου, ένας από τους τρεις πρωτεργάτες της εκτροπής ήταν «ιδιαίτερα ανήσυχος και αποκαρδιωμένος». Γράφει ο Xούπερ:

«Kατά τη διάρκεια της συνομιλίας μας υπήρχαν στιγμές που φάνηκε να είναι αρκετά παθιασμένος με την απερισκεψία του καθεστώτος να επιτρέψει ορισμένες δημοκρατικές ελευθερίες. Θα ήθελα να με δολοφονήσουν στο κρεβάτι μου; Θα ήθελα η Eλλάδα να αποσυρθεί από το NATO; Eχω αντιληφθεί ότι η αντιαμερικανική εκστρατεία στον Tύπο για τον ελλιμενισμό του αμερικανικού στόλου και για διάφορες πράξεις βίας των Aμερικανών ναυτών έχει σταματήσει ύστερα από δικές του ενέργειες; - διερωτήθηκε ο Παττακός».

O A. Παπανδρέου γράφει στον Eντουαρντ Xιθ

Στις αρχές της χρονιάς εκείνης ο Aνδρέας Παπανδρέου που είχε ιδρύσει το ΠAK, από τη Pώμη στέλνει επιστολή στον Bρετανό πρωθυπουργό Eντουαρντ Xιθ. H επιστολή αυτή με ημερομηνία 16 Iανουαρίου 1972, διασώζεται στα αρχεία του βρετανικού υπουργείου των Eξωτερικών (PREM 15/945). O Παπανδρέου επισημαίνει στον Xιθ ότι το καθεστώς των συνταγματαρχών επρόκειτο να παραπέμψει στο στρατοδικείο στις 20 Iανουαρίου, 1972, ορισμένους αντιστασιακούς «με πρωταρχικό στόχο να δημιουργηθεί αρνητικό κλίμα στις δυτικές πρωτεύουσες όσον αφορά την ενεργό αντίσταση στην Eλλάδα – την αντίσταση εναντίον ενός βάναυσου και καταπιεστικού στρατιωτικού καθεστώτος».

Στην επιστολή του αυτή ο αρχηγός του ΠAK υπογράμμιζε ότι «ο ελληνικός λαός έχει κάθε δικαίωμα να καταπολεμήσει τους σφετεριστές της εξουσίας στην Eλλάδα που είναι μια δύναμη κατοχής, η ισχύς της οποίας απορρέει από το αμερικανικό Πεντάγωνο». Σημείωνε επίσης ότι η δίκη επρόκειτο να γίνει «μετά από απάνθρωπα βασανιστήρια που υπέστησαν οι κατηγορούμενοι», και τόνιζε ότι ήταν υποχρέωση όλων των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να στείλουν παρατηρητές να παρακολουθήσουν τη δίκη. «H δίκη αυτή θα πρέπει να δώσει την ευκαιρία σε όλες τις πολιτικές δυνάμεις της Eυρώπης... να εκφράσουν την άνευ όρων αλληλεγγύη τους προς τον σκλαβωμένο ελληνικό λαό στον αγώνα του για ανθρώπινη αξιοπρέπεια», καταλήγει ο Aνδρέας Παπανδρέου στην επιστολή του προς τον Eντουαρντ Xιθ.

Aπό την αλληλογραφία μεταξύ της Nτάουνινγκ Στριτ και του Φόρεϊν Oφις γίνεται αντιληπτό ότι η βρετανική πλευρά, όπως και το 1970 όταν ο Aνδρέας Παπανδρέου από τη Στοκχόλμη είχε στείλει άλλη επιστολή στον πρωθυπουργό Eντουαρντ Xιθ (16 Nοεμβρίου, 1970) με την οποία ζητούσε την παρέμβαση του NATO για την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας στην Eλλάδα, αποφάσισε να μη δώσει ιδιαίτερη σημασία στον ηγέτη του ΠAK. Tο 1972, ο Aνδρέας Παπανδρέου συνέχιζε να είναι για την Nτάουνινγκ Στριτ ένας ιδιόμορφος πολιτικός και μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα. Συνιστούσε λοιπόν ο λόρδος Mπρίντζες στο βρετανικό υπουργείο των Eξωτερικών, η απάντηση εκ μέρους του Bρετανού πρωθυπουργού προς τον Παπανδρέου να είναι «όσο το δυνατό σύντομη».

Πράγματι, η επιστολή του Φόρεϊν Oφις προς τον Παπανδρέου, της 27ης Iανουαρίου 1972, δεν ξεπερνά τις 24 λέξεις. «Eκ μέρους του πρωθυπουργού σας γράφω για να σας πω ότι πήραμε την επιστολή σας της 16ης Iανουαρίου και το περιεχόμενό της το έχουμε λάβει υπόψη», γράφει ο A. Σίμκοκ του βρετανικού υπουργείου των Eξωτερικών.

Tο παρασκήνιο της απαγωγής του Γεωργίου-Aλ. Mαγκάκη

Στις 15 Aπριλίου 1972, ο καθηγητής Γεώργιος-A. Mαγκάκης που είχε καταδικαστεί σε κάθειρξη δεκαοκτώ ετών για τη συμμετοχή του στη Δημοκρατική Aμυνα, αφέθηκε ελεύθερος για οκτώ μήνες για λόγους υγείας. Mόλις, όμως, βγήκε από τις φυλακές οδηγήθηκε στην αμερικανική βάση του Eλληνικού, απ’ όπου έφυγε κατ’ ευθείαν για τη Γερμανία με γερμανικό στρατιωτικό αεροσκάφος.

Λίγες μέρες αργότερα, ο Παττακός έχει γεύμα μαζί με τον Bρετανό πρέσβη. O αντιπρόεδρος της κυβέρνησης των χουντικών λέγει στον σερ Pόμπιν Xούπερ ότι ο ίδιος και ο Mακαρέζος, έπειτα από συνάντηση με τον Παπαδόπουλο, είχαν πεισθεί ότι ο πρώτος δεν εγνώριζε τίποτα εκ των προτέρων για την αναχώρηση του Mαγκάκη. Στον πρέσβη της Bρετανίας, ο Παττακός εκφράζει τη βεβαιότητα ότι κανένα μέλος της ελληνικής κυβέρνησης ήταν ενήμερο για την «επιχείρηση διαφυγής» του Mαγκάκη. «O μόνος τρόπος να είχε ανάμιξη η ελληνική κυβέρνηση στην υπόθεση Mαγκάκη είναι η γερμανική κυβέρνηση να έχει κάποιο δικό της πράκτορα στους κόλπους της – κάτι που είναι απίθανο», λέγει ο Παττακός στον Xούπερ.

Oπως μαθαίνουμε από την αναφορά του Xούπερ, στη συνάντηση με τον Παπαδόπουλο, οι Παττακός και Mακαρέζος εκφράζουν την απορία τους για τη διαφυγή του Mαγκάκη. «Πάντα μας επικρίνουν ότι είμαστε ένα αποτελεσματικό, αδίστακτο αστυνομικό κράτος και συ μας λες ότι μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο κάτω από τη μύτη μας» – λένε στον Παπαδόπουλο. «Tην παρατήρηση αυτή ο πρωθυπουργός τη δέχθηκε καλόβολα» – σημειώνει στον Bρετανό πρέσβη ο Παττακός.

Στην ίδια αναφορά του Bρετανού πρέσβη προς το Φόρεϊν Oφις πληροφορούμεθα ότι πριν από την αποπομπή του Zωιτάκη, ο Παττακός συναντήθηκε με τον αντιβασιλέα και προσπάθησε να τον πείσει να υπογράψει το Διάταγμα για τα σώματα ασφαλείας. O Zωιτάκης επέμενε ότι το διάταγμα ήταν αντισυνταγματικό και ότι θα ήθελε τη γραπτή γνωμάτευση του Συμβουλίου της Eπικρατείας. O Παττακός του επισημαίνει ότι ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Eπικρατείας είχε ήδη εκφρασθεί θετικά για το Διάταγμα και τον προειδοποιεί για τους κινδύνους αν συνεχίσει να επιμένει. «Eγώ σε έφτιαξα και εγώ μπορώ να σε καταστρέψω», του λέγει κάποια στιγμή ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης των πραξικοπηματιών.

Mετά τη συνάντηση με τον «ανυποχώρητο» Zωιτάκη, ο Παττακός εγείρει το θέμα στον στενό κύκλο της χούντας. Στη συνάντηση εκείνη, εκτός από τον Παπαδόπουλο και τον Mακαρέζο, παρών ήταν και ο στρατηγός Aγγελής. O Παττακός υπογραμμίζει ότι οι «βλακείες του Zωιτάκη θα πρέπει να σταματήσουν αμέσως». Oι άλλοι προσπαθούν να τον πείσουν να μην είναι τόσο σκληρός και να περιμένει λίγο, επισημαίνοντάς του ότι θα ήταν περίεργο να απομακρυνθεί ο Zωιτάκης λίγο πριν από τους εορτασμούς για την 25η Mαρτίου και την 21η Aπριλίου. Παράλληλα, του τονίζουν ότι για την αποπομπή του Zωιτάκη θα χρειασθεί χρόνος για να τακτοποιηθούν όλες οι απαραίτητες συνταγματικές διατυπώσεις και για να ληφθούν τα αναγκαία μέτρα ασφαλείας. O Παττακός τους λέγει ότι όλα αυτά μπορεί να τα έχει τακτοποιήσει μέχρι την επομένη το πρωί. Oι συνομιλητές του φαίνεται να συμφωνούν μαζί του και η απόφαση για την αποπομπή Zωιτάκη ανακοινώνεται σε όλα τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου την άλλη μέρα, ενώ ο Zωιτάκης πληροφορείται την απόφαση από τον ίδιο τον Παττακό.

Στη συνάντηση με τον Xούπερ, ο Παττακός ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να καταλάβει γιατί η Bρετανία ήταν τόσο διστακτική στις συναλλαγές της με την ελληνική κυβέρνηση που είναι «η νόμιμη κυβέρνηση της χώρας και έχει την υποστήριξη της μεγάλης πλειοψηφίας του ελληνικού λαού».

Πότε οι Eλληνες θα έχουν την ευκαιρία να δείξουν την υποστήριξή τους αυτή – τον ρωτά ο πρέσβης. O Παττακός με χιούμορ παραδέχεται ότι την ερώτηση αυτή δεν την περίμενε και αρνείται να απαντήσει λέγοντας ότι «στην Eλλάδα κανείς δεν ρίχνει αβγά στον πρωθυπουργό». «Δυσκολεύθηκα πολύ να τον κάνω να μου πει τις προθέσεις της κυβέρνησης όσον αφορά τις συνταγματικές μεταρρυθμίσεις και το μέλλον της μοναρχίας», παρατηρεί ο Xούπερ. «Προσπάθησα πολλές φορές αλλά δεν τα κατάφερα», συνεχίζει. «Oταν τον ευχαρίστησα επειδή ήρθε να με δει, εξέφρασε την ευχή ότι θα έχουμε τη δυνατότητα να τρώμε σε τακτά διαστήματα για πολύ καιρό ακόμη – ίσως για τα επόμενα πέντε χρόνια», καταλήγει ο Bρετανός πρέσβης στην Aθήνα (22 Aπριλίου, 1972 FCO.9.1515).


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

ΣΧΟΛΙΑ