ΤΟ ΣΥΝΘΗΜΑ ΤΟΥ ΕΑΜ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΥΤΟΔΙΑΘΕΣΗ ΤΩΝ ΛΑΩΝ »

Γραμματόσημο με την σφραγίδα του ΕΑΜ σε επιστολή στην Θράκη όπου διακρίνεται καθαρά η λέξη «ΛΕΒΑ».

Στις 24.1.1945 ο Γιάννης Ιωαννίδης (ψευδώνυμο Διονύσης) με τηλεγράφημα του στον γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος Βουλγαρίας Τράιτσο Κοστόφ (Ψευδώνυμο Σπυριδόνοφ), φαίνεται να απολογείται, ψευδόμενος μάλιστα, όταν εκείνος διαμαρτυρήθηκε για άρθρο της Εαμικής εφημερίδας της Δράμας «Νέος Δρόμος», όπου επανέλαμβάνετο για μιά ακόμη φορά η θέση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ (ΚΚΕ) περί της «στρατηγικής διαρρυθμίσης των βορείων συνόρων». Το τηλεγράφημα επιβεβαίωσε την γνωστή θέση του ΕΑΜ/(ΚΚΕ) περί «Ενιαίας και Ανεξάρτητης Μακεδονίας», η οποία θα περιελάμβανε την Γιουγκοσλαβική Μακεδονία, την Βουλγαρική Μακεδονία του Πιρίν και την Ελληνική Μακεδονία ως ενιαία και ανεξάρτητη κρατική οντότητα. Η θέση του ΕΑΜ περί «στρατηγικής διαρρύθμισης των συνόρων» προφανώς επιβεβαίωνε ότι το ΚΚΕ αγωνιζόταν ώστε τα σύνορα της Ελλάδος να επανέλθουν στην θέση την οποίαν είχαν πριν τους Βαλκανικούς πολέμους, δηλαδή μέχρι τον Όλυμπο.

Το τηλεγράφημα έχει ως εξής [1]:
Σπυριδόνωφ-Σόφιαν
«Πήραμε τηλεγράφημα σας με το δημοσίευμα εφημερίδας ΕΑΜ Δράμας στοπ.

Δεν έχομεν γνώσιν δημοσιεύματος στοπ. Συμφωνούμε μαζί σας ότι σύνθημα στρατηγικής διαρρύθμισης συνόρων σήμερα δεν μπορεί να μπει στοπ. Πάντως σύνθημα στρατηγικής διαρρύθμισης βορείων συνόρων ποτέ δεν είχαμε στοπ.

Το σωστό είναι πως είχαμε σύνθημα στρατηγικής διαρρυθμίσεις των συνόρων συνδυασμένο με το σύνθημα της αυτοδιάθεσης των λαών και της ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών μεταξύ των γειτονικών λαών στοπ. Το σύνθημα αυτό μπήκε τότε που η Βουλγαρία βρισκόταν στο πλευρό της Γερμανίας και ο Βουλγαρικός στρατός είχε καταλάβει ελληνικές περιοχές. Από καιρό όμως το σύνθημα αυτό δεν αναφέρεται στα δημοσιεύματα μας. Δώσαμε εντολή στην κομματική οργάνωση Δράμας να επανορθώσει η ίδια η εφημερίδα το σύνθημα με κατάλληλο τρόπο.

24.1 1945

Διονύσης»

[1] Γρηγόρη Φαράκου, «Αρης Βελουχιώτης, Το χαμένο αρχείο- Άγνωστα Κείμενα», Ε΄έκδοση, Ελληνικά Γράμματα, Αθήναι 1998.

META 66 XΡONIA ΕΚΔΟΘΗΚΕ ΣΕ ΒΙΒΛΙΟ Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ DAVID WALLACE ΓΙΑ ΤΟ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ

Δόθηκε στην δημοσιότητα η μέχρι σήμερα απόρρητη έκθεση του ταγματάρχη David Wallace που φυλασσόταν στα Βρετανικά Κρατικά αρχεία, ο οποίος το 1943 εστάλη ως απεσταλμένος του Foreign Office στην Ελλάδα, με σκοπό την αποτίμηση της πολιτικής και στρατιωτικής κατάστασης στα Ελληνικά βουνά ( David Wallace, ¨Βρετανική πολιτική και αντιστασιακά κινήματα στην Ελλάδα¨, επιμέλεια Π. Σ. Μακρής-Στάικος, Ωκεανίδα, Αθήναι 2009). Το βιβλίο προλογίζει ο Σ. Καλυβάς.

Η έκθεση είναι ένα σημαντικότατο έγγραφο το οποίο απεικονίζει την πραγματική κατάσταση το 1943, τους σκοπούς του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ(ΚΚΕ), την μαχητική ικανότητα του ΕΛΑΣ, και συγκρίνει τον ΕΔΕΣ με τον ΕΛΑΣ ως προς τις μεθόδους και τις τακτικές, καθώς και την συμπεριφορά στον άμαχο πληθυσμό. Τέλος η έκθεση απομυθοποιεί τους μύθους της «Εθνικής Αντίστασης» του ΕΛΑΣ, πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η ιδεολογική βάσει του Ελληνικού κράτους μετά την μεταπολίτευση.

O D. Wallace στην έκθεση παρουσιάζει τον ΕΛΑΣ ως ένα απείθαρχο και ανεκπέδευτο σύνολο ατάκτων οι οποίοι είναι απρόθυμοι να συγκρουσθούν με τα στρατεύματα κατοχής. Το μόνο ενδιαφέρον τους είναι η εξουδετέρωση των άλλων εθνικιστικών ομάδων, όπως του Ζέρβα και του Ψαρρού. Η παρουσία της Βρετανικής Στρατιωτικής αποστολής (SOE) εστιάζεται στον συνεχή αγώνα της αποφυγής της εμφύλιας σύρραξης, ενώ τα σαμποτάζ εναντίον του κατακτητού, διενεργούνται με πρωτοβουλία των Βρετανών αξιωματικών και αποκλειστικά μόνο από αυτούς αφού οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είναι απρόθυμοι να συμετάσχουν σε οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση.

« .. η αποτελεσματικότητα και η ευρεία εξάπλωση του ΕΑΜ στηρίχτηκε στην βία. ¨όλα τα αγαθά και οι υπηρεσίες επιτάσσονται ως αναγκαία ,ενώ ο Ζέρβας ανέκαθεν πλήρωνε για αυτά που χρησιμοποιούσαν οι ομάδες του. ¨όταν χρεαιαζόταν, αυτή την μη δημοφιλή επίταξη την επέβαλλαν με λεηλασίες, βασανιστήρια, βιασμούς και φόνους…οι χωρικοί τουλάχιστον στην δυτική Θεσσαλία θα έδιναν τα πάντα για να απαλλαγούν από τον ζυγό του ΕΑΜ…Οι αντάρτες του ΕΑΜ είναι κακά εκπαιδευμένοι και απείθαρχοι..λίγοι από αυτούς προτίθενται σοβαρά να πολεμήσουν τον άξονα. Σίγουρα δεν συμμετέχουν στην τελευταία σειρά των επιχειρήσεων για την καταστροφή των μέσων επικοινωνίας του εχθρού. Όλη η δουλειά έγινε από τους ίδιους Βρετανούς ξιωματικούς».

« ..Τις περισσότερες ομιλίες της εκφωνούσε ο Σαράφης, άλλοτε κρατούμενος του ΕΛΑΣ , σήμερα στρατιωτικός διοικητής του. Πρόκειται για έναν ματαιόδοξο, φιλόδοξο, χαζό, πεισματάρη, αντιπαθή και κακότροπο άνθρωπο,..υπήρχε μετά ο Άρης Βελουχιώτης…Μέλη της Βρετανικής αποστολής τον έχουν δει να μαστιγώνει ανθρώπους ο ίδιος και να τους χύνει βραστό λάδι στα πόδια.. είναι ανελέητός και προφανώς σαδιστής».

ΠΟΙΟΣ ΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΔΙΑΤΑΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗ ΨΑΡΡΟΥ;

Ο Ταγματάρχης του ΕΛΑΣ, Θύμιος Ζούλας , παραδέχθηκε σε εκθεσή του προς το ΚΚΕ το 1955: «τον Ψαρρό τον σκότωσα εγώ όταν τον έπιασα αιχμάλωτο στο Κλήμα Δωρίδος, όπως είμασταν σύμφωνοι με τον Άρη» [1]

Την 3^ην Απριλίου 1944, ο Πρόεδρος της Κυβέρνησης του Βουνού Ευριπίδης Μπακιρτζής, ζήτησε εγγράφως από τον Συνταγματάρχη Ψαρρό την προσχώρηση του 5/42 ΕΚΚΑ στον ΕΛΑΣ. Ταυτόχρονα ο Θανάσης Κλάρας κατήρχετο από τον Βορρά, ενώ άλλα τμήματα και ο εφεδρικός ΕΛΑΣ εκτελούσαν κυκλωτική κίνηση γύρω από το 5/42. Η ολοκλήρωση των ελιγμών του ΕΛΑΣ επέτρεψε την Μεγάλη Τετάρτη 12.4.1944, να αρχίσει η επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του 5/42.

Την 3^ην πρωινή της 16 ης Απριλίου του 1944, ανήμερα το Πάσχα, το 5/42 δέχθηκε την σφοδρή επίθεση δεκαπλασίων δυνάμεων του ΕΛΑΣ, σε όλο το μήκος του μετώπου και αναγκάσθηκε να συμπτυχθεί. Ο Ψαρρός αρνήθηκε να ακολουθήσει τα υποχωρούντα τμήματα (τα οποία εκτελέσθηκαν εν συνεχεία από τον ΕΛΑΣ αφού πρώτα αιχμαλωτίσθηκαν), παραμείνας εις την τοποθεσία «Σκάλα Καραϊσκου». Εκεί συνελήφθη αιχμάλωτος από τον ΕΛΑΣ και εστάλη με συνοδεία εις τα Κλήματα, όπου ευρίσκετο το αρχηγείο του Άρη Βελουχιώτη. Καθ’ οδόν συναντήθηκε με τον σταλθέντα από το αρχηγείο, (δηλαδή τον Άρη Βελουχιώτη), Συνταγματάρχη του 34ου συντάγματος του ΕΛΑΣ Στάθη Ζούλα, ο οποίος ήταν παράφρων. Ο Ζούλας προπηλάκισε τον Ψαρρό, και τέλος μετά από ξυλοδαρμό τον γάζωσε με ριπή αυτομάτου όπλου. Κατά πληροφορίες του Παπαγιαννόπουλου («5/42-Ψαρρός» εκδ. 1981), ο Ζούλας εβύθισε στο λαιμό του ημιθανούς Ψαρρού, τo μαχαίρι του. Ευθύς αμέσως κατεκρεουργήθη και ο Παπαγεωργίου. Το τεμαχισμένο πτώμα του Ψαρρού τοποθετήθηκε κατόπιν σε ένα σακί, και μεταφέρθηκε με μουλάρι στα Κλήματα, όπου εξετέθη για πολλές ημέρες στη χλεύη των ανταρτών του ΕΛΑΣ.

Η διαταγή για την εκτέλεση του Ψαρρού φαίνεται ότι εδόθη από τον Σιάντο Γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ (Ψευδώνυμο Γέρος), με εκτελεστικό όργανο τον Βελουχιώτη, ο οποίος έστειλε τον Ζούλα να παραλάβει τον Ψαρρό στον δρόμο. Για πολλά χρόνια ο ΕΛΑΣ αμφισβητούσε ότι η διαταγή εδόθη από τον Σιάντο, επιρρίπτοντας την ευθύνη της εκτέλεσης στον παράφρονα και σαδιστή Ζούλα.

Όμως την 1^ην Οκτωβρίου 1944 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα ΕΛΛΑΣ, όργανο του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ (ΚΚΕ) το «ιστορικό σήμα» του Σιάντου, προς τον «Κώστα», (Κωνσταντίνο Δεσποτόπουλο, μετέπειτα Βουλευτή της ΕΔΑ), όπου φαίνεται η διαταγή της εκτέλεσης του Ψαρρού:

«14.4.44 ΕΠΕΙΓΟΝ

Αγαπητέ Κώστα

Για τον Ψαρρό, τα είπαμε πολλές φορές και δεν ξέρω γιατί ζητάτε να σας δώσομε διαταγή διαλύσεως… Αν δεν δεχθεί τους όρους μας ….τότε είμαστε υποχρεωμένοι ΝΑ ΞΕΚΑΘΑΡΙΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΧΡΟΝΟΤΡΙΒΕΣ. Σ΄ αυτό το σημείο εφιστώ ιδιαίτερα την προσοχή σας για να πάρετε τα αναγκαία στρατιωτικά μέτρα για την περίπτωση αυτή, και να διατάξετε, δηλαδή να λύσετε τα χέρια του Ρίζου, να ξεκαθαρίσει την κατάσταση μόλις ο Ψαρρός απορρίψει τους όρους μας, η ένα εξ αυτών… Επίσης να σταλεί και αυτό που σας στέλνουμε για τον Τίτο.

Ο Γέρος»

Μετά από λίγες ημέρες απεστάλη το εξής τηλεγράφημα προς τον Κ. Δεσποτόπουλο:

«28.4.44, Α.Π. 346/1340.

Προς κ. Δεσποτόπουλον,

Πέμπτη Ταξιαρχία ανέφερε στοπ. Νύκτα 16^ης προς 17^ην δια αιφνιδιαστικής επιθέσεως διελύθει το 5/42 ΕΚΚΑ και εξεκαθαρίσθει περιοχή.

Παπασταματιάδης»

Ας σημειωθεί ότι τα θύματα του Συντάγματος από τα πυρά του ΕΛΑΣ ήταν ελάχιστα. Οι αιχμαλωτισθέντες άνδρες του 5/42 βασανίσθηκαν πριν εκτελεσθούν. Οι εκτελέσεις των ανδρών, συγγενών ή και οπαδών του 5/42 συνεχίστηκαν και τις επόμενες εβδομάδες ώστε τελικά ο αριθμός των θυμάτων έφθασε τους 250. Ο τότε Δ/τής του 3ου Λόχου Γ. Καϊμάρας στο βιβλίο του της ιστορίας του 5/42, αναφέρει ονομαστικώς τους 301 νεκρούς αντάρτες και οπαδούς του Συντάγματος. Από αυτούς είναι ζήτημα αν υπερβαίνουν τους 50 οι πεσόντες από Γερμανούς και τον ΕΛΑΣ πριν από τη τελική μάχη του Κλήματος.
Το 5/42 είχε συλλάβει, τον τελευταίο πριν τη διάλυση του μήνα όταν επήλθε η ρήξη με τον ΕΛΑΣ, εκατοντάδες άνδρες του τελευταίου τους οποίους στο σύνολό τους ελευθέρωσε μετά σύντομη κράτηση. Είναι επίσης εξαιρετικά δυσάρεστο, αν όχι απογοητευτικό, το γεγονός ότι τα οστά των πεσόντων ήσαν σκορπισμένα μέχρι της εποχής που άρχισε η ανέγερση του Μαυσωλείου, δηλαδή επί είκοσι περίπου χρόνια, στις θέσεις όπου εκτελέσθηκαν!! Ακόμα και για τον Ψαρρό ήταν υπερβολικός ο χρόνος που έμεινε θαμμένος μεν, αλλά ξεχασμένος δε, στο μικρό νεκροταφείο του Κλήματος.
Όσοι από τους αιχμαλώτους δεν εξετελέσθηκαν συγκεντρώθηκαν στο σχολείο του Κλήματος, όπου βασανίσθηκαν. Υπήρξαν δραματικές περιπτώσεις αιχμαλώτων, οι οποίοι επί ημέρες εβασανίζοντο για να προβούν σε «αποκαλύψεις».
Για παράδειγμα, ο Ταγματάρχης Γιακουμάκης ζητούσε με απεγνωσμένη έκκληση από τους συγκρατουμένους του, να του κόψουν με ξυραφάκι τις φλέβες για ν' απαλλαγεί από τους πόνους που του προκαλούσαν οι χαρακιές με μάχαιρες σrις σάρκες του στις οποίες έριχναν αλάτι, και καυτό λάδι, (αγαπημένη μέθοδος βασανισμού του Βελουχιώτη). Ο Παπαγιαννόπουλος υπέσrη ανάλογα βασανιστήρια και τελικά, φυλακίσθηκε στο Καρπενήσι. Του ιατρού Πιλάλα αφήρεσαν από τα πόδια τα νύχια και κατόπιν, τα έκαιγαν με καυτά σίδερα. Μόνον τον Ανθυπολοχαγό Αγραφιώτη άφησε ελεύθερο ο συμμαθητής του στη Σχολή Ευελπίδων «Νικηφόρος», ο οποίος έθεσε υπό την πρoστασία του και τον Βλάϊκο. Οι αξιωματικοί Βασιλ. Τσίρης, Ιωάν. Στέγγος και Γεώργ. Στάμου, μετήχθησαν όπως και οι Γιακουμάκης και Παπαγιαννόπουλος στις φυλακές Καρπενησίου. Όλοι οι παραπάνω αλλά και οι Πιλάλας και ο Βλάικος υποχρεώθηκαν να πρσχωρήσουν σroν ΕΛΑΣ από τον οποίο απεχώρησαν αμέσως μετά την απελευθέρωση.

[1] Κ. Μπαρμπή σελ. 92 και Γρηγ. Φαράκου «Ο Άρης Βελουχιώτης».

ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΤΟΥ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ

Σε έγγραφο υπογεγραμμένο από τον Άρη Βελουχιώτη προς την VIII Μεραρχία στις 23/4/1943 , επισημαίνεται ότι ο στόχος της Μεραρχίας θα πρέπει να είναι η στρατιωτική συντριβή του ΕΔΕΣ και όχι ο αγώνας εναντίον των Γερμανών.

Προς την VΙΙΙ Μεραρχία Χαλίκι

Ως υπεύθυνος διαχειριζόμενος το ζήτημα εκκαθαρίσεως του ΕΔΕΣ, επί των υμετέρων ενεργειών έχω να παρατηρήσω:

1ον) Πολιτικώς από στρατηγικής και ταχτικής άποψης του πολέμου μας εναντίων του εσωτερικού (Ζέρβας-Αντίδραση) και εξωτερικού (Γερμανοί) εχθρού, η ενέργεια σας να αποσύρετε τις εναντίων του ΕΔΕΣ δυνάμεις είναι απολύτως εσφαλμένη και ασύμφορος.

20ν) Κατά την γνώμη μου είναι χίλιες φορές προτιμότερο να διανοίξουν οι Γερμανοί την οδό Ιωαννίνων-Μετσόβου-Καλαμπάκας, παρά να εξακολουθήση υφιστάμενος ο ΕΔΕΣ έστω και μία βδομάδα ακόμα.

30ν) Γι αυτό εντέλλομαι όπως άμα λείψει παρούσης διατάξετε αμέσως Καβαλάρη, απαλασσομένου του εφεδρικού και συμπληρωμένης της δυνάμεως του δια δυνάμεων ενεργού ΕΛΑΣ, ώστε να έχη 300 άνδρας τουλάχιστον, να κινηθή ταχύτατα προς θέση Πλάκα και εκείθεν δράση εναντίων εδεσιτών, λαμβάνων επαφή με τα υμέτερα τμήματα και υπό τας διαταγάς μου, του λοιπού αποτελούσης δυνάμεως του μέρους του υπ’ εμέ ανεξαρτήτου εκκαθαριστικού συγκροτήματος.

40ν) Αναφέρατε δια του ιδίου συνδέσμου λήψιν παρούσης και έναρξη εκτελέσεως.

Ωρα 2.30 Καλαρύτες 20.4.43

ΑΡΗΣ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ

[Στην φωτογραφία επεικονίζεται ο Άρης Βελουχιώτης μαζί με τον Καπετάνιο του ΕΛΑΣ «Ωρίωνα» και τον John Fatsea μέλος της Αμερικανικής Στρατιωτικής αποστολής στην Ελλάδα. Η φωτογραφία έχει ληφθεί στην Καλαμάτα στις 19-20 Σεπτεμβρίου 1944, αμέσως μετά την αφιξή του από τον Μελιγαλά].

ΜΝΗΜH ΤΟΥ ΚΩΝ .Γ. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟY ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ.

Ο. Κ. Γ. Καλογερόπουλος λοχαγός του πυροβολικού, γεννήθηκε στο Νεοχώριον Μεσσηνίας. Ήταν εξάδελφος της υψιφώνου Μαρία Κάλλας (Μαρία Καλογεροπούλου). Πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο το 1940-1941 και το 1943 στρατολογήθηκε στον ΕΛΑΣ. Ως λοχαγός του πυροβολικού συμμετείχε στην μάχη του Μελιγαλά την 15-17^η Σεπτεμβρίου 1944, που υπήρξε η πρώτη σύγκρουση μεταξύ των δυνάμεων του ΕΛΑΣ και των Ταγμάτων Ασφαλείας σαν χειριστής πυροβόλου. Σε μία σειρά άρθρων σε εφημερίδες την δεκαετία του 1980-1990 ο Καλογερόπουλος, αναφέρεται στα γεγονότα της τραγικής εκείνης εποχής.

1) Σε άρθρο του στην εφημερίδα «Ελεύθερος κόσμος» την 17^ην Ιανουαρίου 1982 μεταξύ άλλων αναφέρει:

«…Άσχετα προς τα αίτια, όμως, της παθήσεως, συνάγεται πως ο ελαττωματικός «πρωτοκαπετάνιος» θανάτωνε, για να επιδεικνύει τον ανδρισμό του ή για να εκδικείται το ελάττωμα του….Ο Θανάσης Κλάρας πρωτοστάτησε και συμμετείχε στην σφαγή των ταγματασφαλιτών και των οικογενειών τους στον Μελιγαλά. Μεταξύ διαφόρων «ηρωικών ανδραγαθημάτων», ο Κλάρας δολοφόνησε στο χωριό Καλλιρρόη (Μπούγα) 18 αιχμάλωτους Ταγματαφαλίτες με κλωτσιές στο κεφάλι, αφού πρώτα τους έθαψε μέχρι το λαιμό στο χώμα».

2) Το 1991 δημοσίευσε 4 επιστολές στην εφημερίδα ΕΣΤΙΑ (16-19 Δεκεμβρίου 1991) αναφορικά με την δράση του Βελουχιώτη στην Μεσσηνία.

Στο πρώτο μέρος του άρθρου γράφονται τα εξής:

«..Ολίγον μετά την αναγνώρισιν υπό της Σοβιετικής Ενώσεως ότι η ηγεσία του 1939 διέταξε την σφαγήν των ανευρεθέντων εις το δάσος Κατύν 17000 περίπου Πολωνών αξιωματικών, το δημοτικόν συμβούλιον Λαμίας έστησε τον Ανδριάνδα του Θανάση Κλάρα ο οποίος ως διοικητής της ΙΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ υπήρξε ο υπεύθυνος του φόνου των 890 περίπου Ελλήνων της «πηγάδας» του Μελιγαλά…»

ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΤΟΥ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ

Τα ερωτήματα των κινήτρων του αγώνα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ, εξακολουθούν και σήμερα να απασχολούν την μη στρατευμένη στην αριστερά ιστοριογραφία. Αγωνίσθηκε το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ με μοναδικό σκοπό την κατάληψη της εξουσίας μετά την αποχώρηση των Γερμανών, η ο κύριος στόχος του αγώνα του ήταν η απελευθέρωση της πατρίδας; Η δράση του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ είτε στην Ελλάδα είτε στην Μέση Ανατολή χαρακτηρίζεται από την απροθυμία του στην συμμετοχή πολεμικών επιχειρήσεων εναντίων των Γερμανικών στρατευμάτων επειδή θα έφθειροντο οι δυνάμεις του, τις οποίες ήθελε να διατηρήσει ακεραιες για την κατάλληψη της εξουσίας μετά την αποχώρηση των κατακτητών από την Ελλάδα

Στις 31 Μαρτίου 1944, κατόπιν οδηγιών του ΚΚΕ, ο Βασίλης Νεφελούδης αξιωματικός του Ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού στην Αίγυπτο και μέλος της Αντιφασιστικής Στρατιωτικής Οργάνωσης (ΑΣΟ) που υπάγετο στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ(ΚΚΕ), συνέταξε υπόμνημα ως μέλος της επιτροπής «Εθνικής Ενότητος Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων» και παρουσιάσθείς ενώπιον του πρωθυπουργού Εμ. Τσουδερού του επέδωσε τελεσίγραφο με το οποίον απήτει «όπως εντός ταχυτάτου χρόνου σχηματισθεί κυβέρνησις αντιπροσωπεύουσα τον αγωνιζόμενον λαόν με βάσιν την ΠΕΕΑ», δηλαδή την κυβέρνηση του βουνού του ΕΑΜ/ΚΚΕ. Εν ενάντία περιπτώσει ηπείλει με στρατιωτικό πραξικόπημα! Την επόμένη ημέρα τα πληρώματα πέντε πολεμικών πλοίων εστασίασαν εις τον λιμένα της Αλεξανδρείας!

Τα πληρώματα συνέλαβαν τους αξιωματικούς τους οποίους έρριψαν εις την θάλασσα, την διοίκηση των πλοίων ανέλαβαν «επιτροπαί εθνικής ενότητας». Η στάσις ταχύτατα επεξετάθει σε όλα τα Ελληνικά πολεμικά πλοία. Συγχρόνως εστασίασε και η Ι Ελληνική Ταξιαρχία, η οποία είχε λάβει εντολή από το συμμαχικό στρατηγείο να μεταβεί στην Ιταλία και να συμμετάσχει στην επιχείρηση κατάληψης της Ρώμης, μία ημέρα πριν την αναχώρηση της, γκρεμίζουσα τις ελπίδες για την συμμετοχή του Ελληνικού Στρατού στην τελευταία φάση του αγώνα. Τα γεγονότα οδήγησαν στην παραίτηση του Υπουργού Ναυτικού Σοφοκλη Βενιζέλου και του πρωθυπουργού Εμ. Τσουδερού, ενώ οι υπάλληλοι των Ελληνικών υπηρεσιών όπως ο ποιητής Σεφέρης (Νόμπελ λογοτεχνίας) και ο εξάδελφος του Σεφεριάδης, εμοίραζαν στα πληρώματα των πλοίων τις προκηρύξεις του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ (ΚΚΕ) που καλούσαν ους ναύτες σε ένοπλη εξέγερση και στάση. Οι Βρετανοί αντιδρώντες αμέσως, έκλεισαν ολόκληρη την δύναμη της Ι Ελληνικής Ταξιαρχίας σε στρατόπεδο αιχμαλώτων, ενώ ο Ναύαρχος Π. Βούλγαρης δια τολμηρής καταδρομικής επιχείρησης ανακατέλαβε τα πλοία, λίγα μόλις λεπτά πριν την βύθιση τους από τον Αγγλικό στόλο.

Για τα γεγονότα η συνταχθείσα υπό του Μητροπολίτου Καρυστείας Παντελεήμονος έκθεσις αναφέρει:

« ..Επηκολούθησε αληθής συμφορά. Εν των μεγαλυτέρων σαμποτάζ του λήξαντος πολέμου συνετελέσθη εις την ταξιαρχίαν. Ητο έτοιμος να αναχωρήσει δια την Ιταλίαν. Εννεακόσια οχήματα κάρριερς, εκατόν μοτοσυκλέτες, πυροβολικόν, αντιαεροπορικον και αντιαρματικόν τοιούτον, όλμοι, όλα συνετρίβησαν υπό των κακοποιών του ΕΑΜ. Με βαριοπούλες συνέτριβαν τας μηχανάς των οχημάτων. Τα κλείστρα των πυροβόλων τα εξαφάνισαν αχρηστευόντες αυτά. Συμφορά αληθής έλαβε χώραν εκεί… Μερικοί εαμίτες κακοποιοί, ελάχιστοι, συνέτριψαν μια ολόκληρη Ταξιαρχεία, κατέστρεψαν ανεκτήμητο υλικό, εξευτέλισαν την Ελλάδα..

Τα πολεμικά μας πλοία ,καταληφθέντα από τους εαμίτες, ηρνούντο να συνεχίσουν τον αγώνα κατά των φασιστών. Ηρνούντο ακόμα και να συνοδεύσουν σκαφη με τρόφιμα προοριζόμενα για την Ελλάδα…. ».

MIA ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ N. ΖΕΡΒΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ

(Στρατηγού Ναπ. Ζέρβα, «Τα απόρρητα έγγραφά μου, (μέρος Β), Γοργοπόταμος», εφημ. ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, 23/12/1949, σελ. 4.

Το πρωινό της 14ης Νοεμβρίου 1942 ο Ζέρβας συναντήθηκε με τον Βελουχιώτη στην Βινιάνη. Η δυσπιστία μεταξύ των δύο καπετάνιων ήταν διάχυτη και έγινε βαθύτερη το επόμενο πρωινό όταν έφθασαν όλοι μαζί στο χωριό Κολοκυθιά. Οι εδεσίτες είχαν συλλάβει κάποιον ονομαζόμενο Νικόλαος Καλαμπούρα 25 ετών για να τον δικάσουν επί προδοσία.Η δίκη έγινε στο συγκεκριμένο χωριό από έκτακτο στρατοδικείο του ΕΔΕΣ και ο Καλαμπούρας κατεδικάσθηκε σε θάνατο δια απαγχονισμού. Η εκτέλεση θα γινόταν από τους άνδρες του ΕΛΑΣ κατά απαίτηση του Βελουχιώτη. Λίγο πριν του περάσουν την θηλιά όρμισε πάνω του κάποιος ελασίτης ονόματι καπετάν Θάνος, τον δάγκωσε και του έκοψε την μισή μύτη. Ο κατάδικος ούρλιαζε, ο Βελουχιώτης μειδιούσε ενώ οι «ελασίτες γελούσαν και χοροπηδούσαν σαν κανίβαλοι» . Οι εδεσίτες πάγωσαν από την αγριότητα του περιστατικού και έμειναν αποσβολωμένοι στις θέσεις τους. Ο Ζέρβας απευθύνθηκε στον Βελουχιώτη και είπε: «Τι είναι αυτά Άρη ;Αννθρωποφάγοι γίναμε; ». Ο Άρης γελούσε ενώ ο δράστης του είπε; «Πως κάνεις έτσι ούτε ένα αστείο δεν δέχεσαι»; Κατόπιν τον ρώτησε αν θα γινόταν αντάρτης εάν του χάριζαν την ζωή. Ο κατάδικος έγνεψε καταφατικά και του έβαλε ένα τσιγάρο στο στόμα λέγοντας του «να σου δώσω και φωτιά», και του δαγκώνει το αυτί κόβοντας του. Έξαλλος ο Ζέρβας διέταξε τον απαγχονισμό, ενώ ο καπετάν Θάνος άρχισε να μαχαιρώνει το άψυχο σώμα. Ο Άρης είχε πέσει στο έδαφος ξεκαρδισμένος στα γέλια και μετά κόπου πείσθηκε να ταφεί το πτώμα μετά από παρέμβαση του υψηλόβαθμου εδεσίτη Ιωάννη Παπαδάκη. Το περιστατικό σόκαρε τον Γουντχάους, ο οποίος έκτακτε υποστήριξε τον Ζέρβα.

Στις 27 Νοεμβρίου μετά την ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, οι εδεσίτες είχαν μαζί τους ένα Ιταλό αιχμάλωτο που συνέλλαβαν κατά την διάρκεια της επιχείρησης ονόματι Τζιοβάνι Κρατσιάνι. Σε ένα υδροπρίονο οι ελασίτες άρπαξαν τον Ιταλό, τον γύμνωσαν μέχρι τα εσώρουχα και τον έσερναν μαζί τους ξυπόλητο. Το δριμύ ψύχος και το δύσβατο του εδάφους καθιστούσαν την πορεία του μαρτυρική…

Στην καταβόθρα ο Βελουχιώτης δήλωσε στον Mayers και Goodhouse ότι θα τον εκτελούσε, προκαλώντας την έντονη αντίδραση και αηδία των τελευταίων. Τελικά ο Mayers εκάμφθει και ο Ιταλός εκτελέστηκε. Ο Βελουχιώτης διέταξε ένα νεαρό τσοπανόπουλο 16 ετών να εκτελέσει την διαταγή.

20 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1944:Ο ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗΣ ΣΤΟΥΣ ΓΑΡΓΑΛΙΑΝΟΥΣ

Στις 20 Σεπτεμβρίου 1944 ο Θανάσης Κλάρας Καπετάνιος της ΙΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ(ΚΚΕ) φτάνει στους Γαργαλιάνους από την Καλαμάτα και τον Μελιγαλά όπου προηγουμένως διέταξε , συμμετείχε και παρίστατο στην σφαγή των αιχμαλώτων ταγματασφαλιτών και των οικογενειών τους. Ο Γιάννης Καραμούζης Καπετάνιος του ΕΛΑΣ στο βιβλίο του «Πατριώτες και Προδότες στο Μορία», Τρίπολις 1950, σελ 80-81 περιγράφει την μάχη των Γαργαλιάνων ως εξής (διατηρώ την ορθογραφία του κειμένου): «.. Ως τρίτος στόχος στην Μεσσηνία εδιαλέχθη η βάσις Γαργαλιάνων. Εκεί έδρευε το τάγμα του Ταγματάρχου Στούπα δυνάμεως 1000 περίπου ανδρών. Μετά τον Μελιγαλά όλες οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ 8,9,και 11 Συντάγματα και το Τάγμα Ολυμπίας εκινήθησαν προς Γαργλιάνους. Μαζύ τους εκινήθησαν και τα εφεδρικά. Ο Άρης και ο Κουλαμπάς που παρακολουθούσαν τα τμήματα πήραν όλα τα μέτρα γι να μην δημιουργηθεί η κατάστασις του Μελιγαλά. Δηλαδή να μην συλληφθούν αιχμάλωτοι. Οι διαταγές που δόθηκαν στους αντάρτες ήταν ρητές: «ΝΑ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ ΟΙ ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΙ». Την 21 Σεπτεμβρίου 1944 άρχισε η επίθεσις. Μετά σκληρά μάχη 30 ωρών, οι Γαργαλιάνοι έπεσαν στα χέρια του ΕΛΑΣ. Ο σκοτωμός και η λεηλασία ήταν το κύριον χαρακτηριστικόν καθόλην την ημέραν. Εδώ δεν είχαν να ασχοληθούν με αιχμαλώτους. ¨Οσοι συνελαμβάνοντο εξετελούντο. Πολλοί των Ταγμάτων με επικεφαλής τον Στούπα κατόρθωσαν και διέφυγον. Πήγαν στην Πύλο όπου ενώθηκαν με την εκεί υπάρχουσα δύναμιν των Ταγμάτων Ασφαλείας. Παρά την διαταγή για την εκτέλεσιν κάθε Ταγματασφαλίτη, βρέθηκαν πολλοί αιχμάλωτοι. Περίπου 400. Από αυτούς εξετελέσθησαν οι περισσότεροι. Στους Γαργαλιάνους σκοτώθηκαν όχι λιγότερα από 500 άτομα. Στην μάχη των Γαργαλιάνων όπως και του Μελιγαλά εξετελέσθησαν όχι μόνο όσοι υπηρετούσαν στα Τάγματα Ασφαλείας ,αλλά και πολλά άλλα πρόσωπα, που είχαν καταφύγει εκεί, συνέπεια της τρομοκρατίας που ασκούσαν οι εαμικές οργανώσεις …».

ΝΕΩΤΕΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Νεώτερες ιστορικές έρευνες για την Εθνική Αντίσταση

ΕΣΤΙΑ 25 - 29 Απριλίου 2006,

Δρ. Π.Ι. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ,

«Η ιστορική έρευνα της φοβερής για την πατρίδα μας 10ετίας 1940-50 και «η ιστορική τοπογραφία» διάφορων περιοχών της χώρας, αποκαλύπτει αργά αλλά σταθερά γεγονότα της εποχής, φθάνοντας ακόμη και σε προσωπικές λεπτομέρειες για τους πρωταγωνιστές .

Πρόσφατες έρευνες εκλεκτών νέων επιστημόνων, ιστορικών ερευνητών του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ [ΑΠΘ], φέρνουν σε φως τεκμήρια μεγάλης αξίας για την περίοδο και δίνουν εικόνα τελείως διάφορη από όσα δίνει ο καθημερινός τύπος και «παίζει» η κατευθυνόμενη τηλεόραση, με τρόπο βάναυσο και προσβλητικό της κοινής νοημοσύνης και της αλήθειας, την οποία έχουν βιώσει πολλοί επιζώντες Έλληνες. Τα τελευταία χρόνια η άφθονη και προκλητική βιβλιογραφία με τη «φιλολογία των νικημένων», η οποία χαρακτηρίζεται από τη «γεύση της στρατιωτικής και προ παντός της ιδεολογικής συντριβής», αποτελεί μια ακόμη προσπάθεια παραπλάνησης και ανόητης «ρεβάνς των ηττημένων»! Η προσεκτική και νηφάλια μελέτη των νέων ιστορικών, φανερώνει την αλήθεια, που τόσα πολλά χρόνια σκεπάζονταν από το βούρκο της συκοφαντίας, τη λάσπη του χρόνου και την καθαρή πολιτική εκμετάλλευση .

Οι νέοι ιστορικοί, ακολουθώντας κυριολεκτικά το «μίτο της Αριάδνης» για τον Ελληνικό Βορρά, ξαναζωντανεύουν το κατοχικό δράμα, αποκαλύπτουν την αλήθεια και τονίζουν ότι ο «επίσημος» διαχωρισμός της Κατοχής [1941-44] από την περίοδο της ανοικτής σύγκρουσης [1946-49], με την ενδιάμεση «Λευκή τρομοκρατία» [1945-46], όπως παραπλανητικά ονομάζεται η περίοδος αυτή, δημιούργησε μια κυριολεκτικά «προκατασκευασμένη και αυθαίρετη» νέα καταγραφή της ανάμνησης της εποχής. Η θεωρία αυτή που αποτέλεσε τον «ιδρυτικό μύθο της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας», κατασκευάσθηκε από την αριστερά και υποχρεώθηκε να την δεχθεί ο υπόλοιπος πολιτικός κόσμος.

Αρχικά, οι οριστικά «χαμένοι στρατιωτικά και ιδεολογικά», παρουσίασαν τον τίτλο του «Καπετάνιου» σαν ταυτισμένο με τους κομμουνιστές της εποχής, και ο γνωστός Θανάσης Κλάρας [Άρης Βελουχιώτης] αναγορεύτηκε σε «σταρ» των καπετάνιων του κομμουνιστικού χώρου, μέσα σ’ ένα σύννεφο μυθοπλασίας, εξυμνούμενος ως δήθεν συνεχιστής των Κολοκοτρώνη, Καραϊσκάκη κλπ, ενώ το βιβλίο του Σαράφη «Ο ΕΛΑΣ», αποτελεί κείμενο απόλυτης νομιμοφροσύνης στο ΚΚΕ. Οι «ιστορίες» των κομμουνιστών μετά το 1982, κάλυψαν τα πάντα και αγνοήθηκαν ή συκοφαντήθηκαν όλες οι άλλες αντιστασιακές οργανώσεις που είχαν πολλές φορές τραγικό τέλος από τη κομμουνιστική βία της εποχής.

Αγνοείται ακόμη και η δράση του ελεύθερου Ελληνικού Στρατού στη Μέση Ανατολή, Ιταλία, Δωδεκάνησα κλπ, της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, όπως και ο λαμπρός άθλος του Εμπορικού, αλλά και Πολεμικού μας Ναυτικού, του οποίου όλα τα διασωθέντα από τη Γερμανική επίθεση πλοία, έπλευσαν εκτός της σκλαβωμένης Ελλάδας με 3000 περίπου άνδρες, για να συνεχίσουν τον αγώνα της ελευθερίας, ενώ οι κατακτητές τους είχαν επικηρύξει ως «πειρατές»!! Κανένας δεν λέει σήμερα ότι ο πολεμικός μας Στόλος υπήρξε ο μοναδικός σε όλη την Ευρώπη που δεν παραδόθηκε στους Γερμανούς, αλλά συνεχίζοντας την παράδοση από τα «ΞΥΛΙΝΑ ΤΕΙΧΗ», πολέμησε μέχρι τη Νίκη σε όλες τις θάλασσες ακόμη και στη μεγάλη απόβαση της Νορμανδίας! Μοναδικά ναυτικά πολεμικά κατορθώματα και θρυλικά πλοία, όπως τα Αντιτορπιλικά ΒΑΣΙΛΙΣΣΑ ΟΛΓΑ και ΑΔΡΙΑΣ, τα Υποβρύχια ΚΑΤΣΩΝΗΣ, ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ κλπ με κυβερνήτες και πληρώματα άξια των παλαιών ναυμάχων μας, αγνοούνται τελείως και η εξαφάνιση όλων των εκτός ΚΚΕ/ΕΑΜ αγωνιστών, υπήρξε πλήρης.

Μετά από τόσα πολλά χρόνια, αλλά και φοβερές αντιθέσεις, συγκρούσεις, αντεκδικήσεις, αίμα και καταστροφές, βλέπουμε επιτέλους μια πετυχημένη προσπάθεια των παραπάνω επιστημόνων, να εξετάσουν και την «άλλη πλευρά» της Εθνικής Αντίστασης στον Ελληνικό Βορρά παρουσιάζοντας μας τους «Άλλους Καπετάνιους» ή « Εθνικιστές καπετάνιους», εξετάζοντας βαθύτερα τα αίτια που δημιούργησαν τα προβλήματα της εποχής.

Χαρακτηριστικά των αντί κομμουνιστών καπετάνιων είναι ο «πηγαίος πατριωτισμός», που αποτέλεσε κύρια παρόρμηση και η έλλειψη κάθε πολιτικής ή κομματικής παιδείας, ως συνδετικός κρίκος μεταξύ των, ενώ γνώρισμά των παραμένει βασικά η «τοπική» σχέση με την περιοχή τους. Εξετάζοντάς τους αναλυτικά, γίνεται αμέσως φανερή «η αυθόρμητη και ταυτόχρονη αντίδρασή των στην παρουσία των κατακτητών», αλλά και στη βίαιη υποταγή στο ΚΚΕ/ΕΑΜ, που επιδίωξαν οι «καθυστερημένοι αντιστασιακοί» κομμουνιστές της εποχής. Διακρίνουμε δύο κατηγορίες «εθνικιστών ή άλλων καπετάνιων»:

Α. «Καπετάνιοι» που ακολούθησαν αντιστασιακές οργανώσεις κινούμενες συνήθως από αξιωματικούς, πολεμώντας μέχρι το τέλος σε διμέτωπο αγώνα, κατά των κατακτητών, αλλά και αντιστεκόμενοι στο διαρκώς επιτιθέμενο ΚΚΕ/ΕΑΜ.

Β. «Καπετάνιοι» οι οποίοι ξεκίνησαν δημιουργώντας αντιστασιακές ομάδες επίσης με τη συνεργασία αξιωματικών του στρατού κατά των κατακτητών, αλλά μέσα από την εμφύλια σύγκρουση που ξέσπασε με το ΚΚΕ/ΕΑΜ, το οποίο προσπαθούσε διαρκώς και με κάθε τρόπο να μονοπωλήσει τον αγώνα, οδηγήθηκαν ύστερα από σταδιακές υποχωρήσεις και συμβιβασμούς, στη Γερμανική ανοχή και ανεφοδιασμό σε όπλα -πιστεύοντας κατά την κρίση τους - στις άμεσες ανάγκες προστασίας και επιβίωσής και εκτιμώντας ότι το σημαντικότερο πρόβλημα ήταν ο διαφαινόμενος κίνδυνος κομμουνιστικής επικράτησης μετά την αποχώρηση των κατακτητών. Είναι επίσης φανερό ότι όσοι ακολούθησαν αυτό το δρόμο το έκαναν όταν πλέον και οι πέτρες γνώριζαν ότι η Γερμανία είχε χάσει το πόλεμο !! Επίσης η Γερμανική ανοχή στην οποία κατέφυγαν, είχε πάντοτε προσωρινή μορφή και δεν αποτέλεσε ποτέ φυσική κατάληξη ιδεολογικής ή πολιτικής προσέγγισης με τους κατακτητές, αλλά ήταν αποτέλεσμα εμφυλίων συγκρούσεων και κύριος στόχος υπήρξε η διατήρηση των όπλων για την αυτοπροστασία των, την οποία δεν ήταν δυνατόν να προσφέρουν ούτε οι Βρετανοί σύνδεσμοι αξιωματικοί, ούτε και η εξόριστη ελληνική κυβέρνηση .

Η σταδιακή προβολή του κινδύνου κομμουνιστικής επικράτησης οδήγησε μάλιστα στο σημείο να παραβλέψουν παλιές αντιθέσεις μεταξύ των, φθάνοντας ακόμη και σε πολιτική αλλαγή, από τη προπολεμική δημοκρατική παράταξη στην οποία ανήκαν οι περισσότεροι, στη μεταπολεμική Μοναρχία, την οποία θεώρησαν σαν ισχυρότερη εγγύηση κατά της κομμουνιστικής επικράτησης, τη σκληρότητα της οποίας πρώτοι αντίκρισαν πληρώνοντας μεγάλο φόρο αίματος! Με τον τρόπο αυτό διαμόρφωσαν οι απλοί αυτοί άνθρωποι της υπαίθρου - γεωργοί, κτηνοτρόφοι, καρβουνιάρηδες, οδηγοί αυτοκινήτων και μικρέμποροι, συνήθως αγράμματοι, τελείως «προσωπική αντίληψη περί των κινδύνων του έθνους». Πολλοί μάλιστα από αυτούς είχαν και επίσης «προσωπική εμπειρία της κομμουνιστικής αντίστασης», με τη δολοφονία στενών συγγενών [συζύγου, παιδιών, αδελφών, κλπ]. Η σημαντική ερευνητική εργασία των νεώτερων ερευνητών της Θεσσαλονίκης δείχνει ότι με τη μελέτη σε τοπικό επίπεδο εξετάζονται καλύτερα φαινόμενα και γεγονότα που αποτελούν εκδηλώσεις «απλών ανθρώπων» και όχι κύριων πρωταγωνιστών της ελίτ. Μας εξηγούν επίσης απόλυτα, πως μερικοί «καθημερινοί και απλοί άνθρωποι», στα δύσκολα χρόνια, μετατράπηκαν σε δυναμικούς οπλαρχηγούς, ενώ ταυτόχρονα ζούμε και απαντούμε καλύτερα στο παλαιό βασικό ερώτημα της ιστορικής έρευνας «γιατί οι άνθρωποι παίρνουν τα όπλα»! Αντικρίζουμε επίσης γιατί ο διαχωρισμός των ανθρώπων της εποχής επεκτάθηκε μέχρι διαφοροποίησης ακόμη και μεταξύ εθνοτικών πληθυσμιακών ομάδων όπως π.χ. μεταξύ προσφύγων από τον Καύκασο και υπολοίπων Ποντίων.

Η επιστημονική ιστορική έρευνα συμβάλλει ακόμη στο ξεπέρασμα της «μυθογραφίας» της εποχής και δίνει κυριολεκτικά άγνωστα στοιχεία, χωρίς να καταγγέλλει ή να εξυμνεί γεγονότα και ανθρώπους. Αποδίδοντας την ένταση και έκταση των εμφυλίων συγκρούσεων μας φανερώνει ότι η Κατοχή σηματοδότησε ουσιαστικά την αρχή της μετέπειτα σύγκρουσης μεταξύ των Ελλήνων και αποδεικνύει ότι η ανοχή και επαφή ολόκληρων ομάδων Ελλήνων χωρικών με τους κατακτητές, υπήρξε σχεδόν πάντοτε αποτέλεσμα της εμφύλιας σφαγής και όχι προϋπόθεση… Χαρακτηριστικό στοιχείο του αγώνα στο Βορρά ήταν ότι ο εκτός ΚΚΕ/ΕΑΜ κόσμος, που αποτελούσε και τη συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων, οδηγήθηκε πολλές φορές μαζικά στην ανοχή των κατακτητών, στις περιοχές της Δυτικής πρώτα και Κεντρικής αργότερα Μακεδονίας, ενώ άντεξε στην Ήπειρο και Ανατολική Μακεδονία .

Η εκτός ΚΚΕ/ΕΑΜ παράταξη δημιουργήθηκε σιγά-σιγά μέσα από τον αντιστασιακό αγώνα και αντικρίζοντας τις θεωρίες βίας του τότε ΚΚΕ, αντέδρασε δυναμικά και αδέξια τις περισσότερες φορές, ακολουθώντας δρόμους επικίνδυνους. Υπερασπιζόμενοι την τοπική τους ελευθερία και την παραδοσιακή τους πίστη, δεν πίστεψαν από την αρχή στα μεγάλα λόγια και τις «ιστορικές προσπάθειες», αλλά θεώρησαν ότι μπορούν με την αντίδρασή τους αυτή να στηρίξουν την «τοπική τους ελευθερία και ιδιαιτερότητα». Ειδικά στην Ήπειρο –Μακεδονία – Θράκη, εμφανίσθηκε κάθε είδος αντάρτικου εκτός του ΚΚΕ/ΕΑΜ, αφ’ ενός διότι στις περιοχές αυτές υπήρχαν διαφορετικές ομάδες Ελληνικού πληθυσμού [εντόπιοι, πρόσφυγες από όλη τη Μικρά Ασία ή τη Χερσόνησο του Αίμου, Βλάχοι, Σαρακατσάνοι ,Μουσουλμάνοι κ.α.], αλλά και αφ’ ετέρου διότι υπήρχαν διαφορετικοί κατακτητές [Ιταλοί, Γερμανοί, Βούλγαροι]. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι στις περιοχές αυτές δεν δημιουργήθηκαν ποτέ τα γνωστά «Τάγματα Ασφαλείας» με στρατιωτική συγκρότηση, τα οποία ίδρυσε η τότε «Κατοχική Κυβέρνηση Ράλλη» και έδρασαν στην Πελοπόννησο, Αθήνα και Στερεά Ελλάδα.

Στη θέση αυτών βρέθηκαν απλοί άνθρωποι της υπαίθρου με τοπικούς αρχηγούς, που «βγήκαν στο βουνό» αρχικά εξοπλισμένοι με όπλα του διαλυθέντος στρατού μας που είχαν κρύψει με δική τους πρωτοβουλία, για να πολεμήσουν το κατακτητή και συνέχισαν «μέσα από την αντίσταση» να εξοπλίζονταν όπως μπορούσαν, ακόμη και «από το διάβολο», όπως χαρακτηριστικά τόνιζαν πολλοί, για να αντιμετωπίσουν δύσκολες καταστάσεις που αιφνίδια ξεφύτρωναν στο μέχρι τότε γαλήνιο περιβάλλον τους και απειλούσαν ακόμη και τη φυσική τους ύπαρξή! Οι ίδιοι αυτοί ένοπλοι ήταν μάλιστα - πριν από λίγους μήνες - στρατιώτες και βαθμοφόροι του νικηφόρου Ελληνικού Στρατού της Αλβανίας και της «Γραμμής Μεταξά», ή παλαιοί αντάρτες του Ποντιακού στοιχείου!

Για λόγους κατανόησης διακρίνουμε μερικούς χαρακτηριστικούς τύπους αυτών των «Καπετάνιων της απόγνωσης», όπως ίσως θα μπορούσε να τους χαρακτηρίσει κανείς σήμερα, που είναι λεπτομερώς γνωστή η διαδρομή τους:

1. «Ο Πατριώτης». Ιδιαίτερα μεταξύ των προσφύγων όλοι επικαλούνταν ότι «στην Τουρκία δεν αντέξαμε το ζυγό του Τούρκου και βγήκαμε στα βουνά, εδώ δεν λογαριάζουμε τίποτε, ούτε Γερμανούς, ούτε Βουλγάρους και φυσικά ούτε ….Ιταλούς»!

2. Ο « Πατριώτης με ειδικά αντί -βουλγαρικά αισθήματα», που αισθάνθηκε μεγαλύτερο μίσος εναντίον όλων των κατακτητών αλλά και προσωπική προσβολή, διότι οι Γερμανοί είχαν παραχωρήσει την Ανατολική Μακεδονία – Θράκη στους Βουλγάρους, που ήταν φοβεροί και βάρβαροι κατακτητές, χωρίς να έχουν ρίξει τουφεκιά !

3. Ο « Αντικομμουνιστής», ο οποίος αναπτύσσεται αργότερα, μετά τις αγριότητες επιβολής του ΚΚΕ/ΕΛΑΣ και την έντονη προπαγάνδα των κατακτητών .

Πρέπει ακόμη να λάβουμε υπ’ όψη ότι σημαντικοί παράγοντες που διαμόρφωσαν την «τοπική» αντίδραση αυτών των «Καπετάνιων της απόγνωσης », ήταν η αδυναμία πληροφόρησης και επικοινωνίας με τον ελεύθερο κόσμο.

Χαρακτηριστικό επίσης της «ενότητας και ταύτισης» των εθνικιστών γενικά ανταρτών της εποχής είναι ότι δεν ενδιαφέρονται για το πολιτικό καθεστώς αλλά κυρίως για την εδαφική έκταση της Ελλάδας μετά την απελευθέρωση η οποία θεωρείται πλέον βεβαία, μια και η Γερμανία ήταν φανερό ότι έχασε το πόλεμο. Ο φόβος από τη «συνεργασία» του ΚΚΕ/ΕΑΜ με γείτονες κομμουνιστές μεγάλωνε τις αμφιβολίες και τη γενική φοβία . Η φιλοπατρία και ο διεθνιστικός μπολσεβικισμός είναι κάτι που «δεν ταιριάζει» στη σκέψη των ανθρώπων της υπαίθρου της εποχής, άλλωστε ήταν παντού φανερή η εχθρότητα των Βουλγάρων και όλοι αναρωτιούνται ,που είναι οι «φίλοι μας Βούλγαροι» όπως προπαγάνδιζε συνέχεια το τότε ΚΚΕ.

Η κύρια συγκέντρωση των εθνικιστών ανταρτών είναι φανερή στην Ανατολική Μακεδονία, όπου αποκτούν μεγάλη ισχύ και αποτελούν τον κύριο εχθρό των σκληρών Βούλγαρων, οι οποίοι δεν ενοχλούνταν σχεδόν καθόλου τον ασθενικό ΕΛΑΣ της περιοχής, παρά την ισχυρή προπολεμική δύναμη στην περιοχή του ΚΚΕ. Μεταξύ των εθνικιστών καπετάνιων κυριαρχεί το προσφυγικό στοιχείο [Πόντιοι, πρόσφυγες από τη λοιπή Μ. Ασία, Θράκες κλπ] σε ποσοστό 65% και η μεγάλη αυτή αναλογία φανερώνει την ιδιαίτερη αγωνία των «προσφύγων».

Οι «αυτόνομοι» αρχικά αυτοί αντάρτες και καπετάνιοι της Ανατολικής Μακεδονίας που είχαν δηλώσει από τον Απρίλιο 1944 υπακοή στην εξόριστη Ελληνική Κυβέρνηση και το Βασιλέα [δημοσιευθέντα επίσημα Βρετανικά Αρχεία], κράτησαν μέχρι την κομμουνιστική ανταρσία του Δεκεμβρίου 1944, την οποία πρώτοι απέκρουσαν με επιτυχία τα ξημερώματα της 1ης Δεκεμβρίου 1944, πολύ πριν να εκδηλωθούν τα «Δεκεμβριανά» στην Αθήνα, παρά την πλήρη εγκατάλειψή των από τους συμμάχους Βρετανούς, οι οποίοι διέκοψαν τον εφοδιασμό τους με πυρομαχικά, καίτοι έφθασαν με πετυχημένη αντεπίθεση στα πρόθυρα της Δράμας!! Αντίθετα μάλιστα από ότι έγινε με τα τμήματα του Στρατηγού Ν. Ζέρβα, τα οποία το Αγγλικό και Ελληνικό πολεμικό ναυτικό μετάφεραν με ασφάλεια στην Κέρκυρα, οι πατριώτες αντάρτες της Ανατολικής Μακεδονίας, οι οποίοι είχαν αναγνωρισθεί στο μεταξύ σαν 7ου Συνοριακός Τομέας του τακτικού πλέον Ελληνικού στρατού από την Κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» του Γ. Παπανδρέου εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους …..

Κύρια χαρακτηριστικά όλων των εθνικιστών ανταρτών υπήρξαν:

• 1ον. Η «τοπική δράση», δηλαδή η κύρια αντιστασιακή τους δραστηριότητα περιορίζονταν «γύρω από το σπίτι των» και στην περιοχή του χωριού καταγωγής των, από το οποίο αρνούνταν να απομακρυνθούν. Με τον τρόπο αυτό λειτουργούσαν σαν «φύλακες» από τη βία των κατακτητών ή «τιμωροί λαϊκοί εκδικητές» κάθε βίαιης ενέργειας αυτών κατά των αμάχων.

• 2ον. Η « χαλαρή συνεργασία» με άλλους καπετάνιους, έστω και της ίδιας παράταξης, η «χαλαρότητα» όμως αυτή πρέπει να αποδοθεί κυρίως στην αδυναμία ή την άρνηση των κεντρικών οργάνων της εκτός ΚΚΕ/ΕΑΜ αντίστασης, να αναλάβουν ευθύνες συντονισμού της δράσης των. Μεγάλο όμως μέρος της οφείλεται και στην ανυπαρξία κρατικών μέσων, διότι η ελεύθερη κυβέρνηση που αναγνωρίζονταν πάντοτε από τους συμμάχους σαν νόμιμη, βρίσκονταν και η ίδια εκτός Ελλάδος, ανίσχυρη και χωρίς «εκτελεστική δύναμη», ενώ η παρεμβολή των συμμάχων ήταν συνεχής για όλα τα ζητήματα .

Στο σημείο αυτό δεν πρέπει να παραλείψουμε και τα κατάλοιπα του πρόσφατου ακόμη Ελληνικού «διχασμού», που συνόδεψαν τόσο την Ελληνική κυβέρνηση στην εξορία, αλλά και πολλούς από τους Έλληνες οι οποίοι με τόσους κινδύνους κατέφευγαν στη Μέση Ανατολή για να συνεχίσουν τον αγώνα της ελευθερίας.

Πρέπει ακόμη να τονίσουμε ότι στο βάθος, πίσω από κάθε αντιστασιακή κίνηση στον Ελληνικό Βορρά, εκτός ΚΚΕ/ΕΑΜ κλπ, διακρίνει κανείς τη παρουσία του σώματος των αξιωματικών που μετά τη διάλυση του στρατού ξαναγύρισαν στα σπίτια τους σε όλη την Ελλάδα, [εκτός της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης], ενώ ελάχιστοι ακολούθησαν την εξόριστη ελεύθερη κυβέρνηση .

Οι αξιωματικοί που βρέθηκαν τότε στον Ελληνικό Βορρά - όπως άλλωστε και όλοι οι αξιωματικοί στην Ελλάδα - κατάλαβαν και αντιμετώπισαν αμέσως το κίνδυνο της Γερμανικής κατοχής, η οποία έφερε και την ακόμη πιο σκληρή Βουλγαρική κατάκτηση της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, την οποία η Βουλγαρία ενσωμάτωσε από την αρχή. Ενώ δηλαδή στην υπόλοιπη κατεχόμενη Ελλάδα λειτουργούσαν - έστω και «Κατοχικές» - Ελληνικές αρχές, η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη αποτελούσαν τις «Νέες Χώρες» της Βουλγαρίας, με το όνομα «Μπελομόριε» και κύριος σκοπός της ήταν ο πλήρης και βίαιος εκβουλγαρισμός της περιοχής, παρά τη συντριπτική υπεροχή του Ελληνικού πληθυσμού.

Σαν πρώτη κίνηση αντίστασης στο Μακεδονικό χώρο πρέπει να σημειώσουμε τη μυστική υπογραφή στην Εκκλησία του Αγίου Ελευθερίου Ντεπώ-Θεσσαλονίκης, «Πρακτικού Ίδρυσης» της αντιστασιακής οργάνωσης ΥΒΕ [«Υπερασπισταί Βορείου Ελλάδος», στις 10 Ιουλίου 1941 και όταν οι Γερμανοί αντίκριζαν τη Μόσχα!!] από 4 νέους αξιωματικούς με σκοπό την αντίδραση κατά των κατακτητών και την τόνωση του εθνικού φρονήματος. Η πρωτοποριακή αυτή αντιστασιακή πράξη των αξιωματικών είναι μια από τις πλέον άμεσες αντιδράσεις στην ξενική κατοχή και αποτελεί αδιάψευστη απόδειξη, ότι οι πρώτοι που κινήθηκαν κατά των κατακτητών ήταν οι αξιωματικοί, μόνιμοι και έφεδροι. Είναι άλλο ζήτημα εάν η μορφή που πήρε τελικά ο αγώνας με την έντονη και βίαιη παρεμβολή του τότε ΚΚΕ μετά τη Γερμανική επίθεση κατά της τότε ΕΣΣΔ και Αγγλικών υπηρεσιών, δεν τους επέτρεψε να τον διεξάγουν όπως έπρεπε, γι’ αυτό άλλωστε είχαμε και τραγικά αποτελέσματα. Ο πυρήνας αυτών των αξιωματικών, παρά την πίκρα που μερικοί κουβαλούσαν ακόμη από το «φαρμάκι του 1935», αποτέλεσαν πρωτοποριακή σταθερή και αμετάβλητη δύναμη αντιμετώπισης κάθε βίαιης κομμουνιστικής επιβολής, μέχρι την αποκατάσταση της ελευθερίας, πληρώνοντας βαρύ φόρο αίματος στους κατακτητές, αλλά και σε εσωτερικούς αντιπάλους .

Την παρουσία των αξιωματικών ή ακόμη και την απλή φήμη των, τη διακρίνουμε πίσω από τη σκιά όλων των εκτός ΚΚΕ/ΕΑΜ κλπ, «καπετάνιων», οι οποίοι πάντοτε τους ακολουθούσαν [εκτός της Ανατολικής Μακεδονίας–Θράκης, όπου οι καπετάνιοι προηγήθηκαν] αρχικά, έστω και εάν στην εξέλιξη του αγώνα έπαιρναν δρόμους «προσωπικούς» και αυτονομούνταν, παρασυρόμενοι από καθαρά «τοπικά αίτια», την εχθρική προπαγάνδα ή συνήθως την ανάγκη επιβίωσής των.

Μάλιστα η μεγαλύτερη αντίδραση στη βία του τότε ΚΚΕ/ΕΑΜ, προήλθε από τους λεγόμενους «δημοκρατικούς» [Βενιζελικούς], πολλοί από τους οποίους είχαν υποστεί σοβαρές συνέπειες του κινήματος 1935, όπως π.χ. οι αδελφοί Τσιγάντε, που διακρίθηκαν στον αντιστασιακό αγώνα και ο μεν ένας οργάνωσε το γνωστό Ιερό Λόχο στη Μέση Ανατολή, που υπήρξε πυρήνας των γνωστών «Λοκατζήδων» και σημερινών «Ειδικών Δυνάμεων», ενώ ο άλλος μετά από προδοσία, έπεσε μαχόμενος κατά των κατακτητών στην Αθήνα, ως απεσταλμένος της Ελεύθερης Ελληνικής Κυβέρνησης.

Σήμερα γνωρίζουμε ότι η έντονη «πολιτική παρεμβολή» στον απελευθερωτικό αγώνα της Κατοχής προκάλεσε την εκτροπή του σε εσωτερική πολιτική σύγκρουση, στην οποία η απροκάλυπτη βία που ακολούθησε το τότε ΚΚΕ, οδήγησε τελικά στο φοβερό και διχαστικό «αντί-κομμουνισμό».

Φωτίζονται επίσης δυνατά με επιστημονικά κριτήρια, για πρώτη φορά οι αρχικές φάσεις της εθνικής αντίστασης στη Μακεδονία. που άρχισε από τους απλούς ανθρώπους, γεγονός άξιο ιδιαίτερης προσοχής, ανεξάρτητα εάν συμφωνούμε ή όχι με τα περιγραφόμενα. Με τις νεώτερες έρευνες των ιστορικών του ΑΠΘ σπάζει τελείως η σιωπή και αποκαλύπτεται καθαρά η διαστρέβλωση της αλήθειας μιάς εποχής που διαίρεσε βαθιά τον Ελληνισμό αφήνοντας σημάδια ακόμη και σήμερα.

Σαφές συμπέρασμα που προβάλει επίσης αμέσως, είναι ότι το εθνικό και καθαρά πατριωτικό αίσθημα της επαναστατικής παράδοσης του έθνους μας, ήταν εκείνο που παρακίνησε τους Έλληνες στην αντίσταση κατά των κατακτητών, ενώ τα κομμουνιστικά κηρύγματα και οι διάφορες πολιτικές «θέσεις» ή δολοπλοκίες καιροσκόπων πολιτικών, ήρθαν αργότερα και δημιούργησαν σοβαρές επιπλοκές. Γνωρίζουμε επίσης σήμερα πολλά παραδείγματα τοπικών μυστικών εθνικών ομάδων, που αργότερα ακολούθησαν με τη βία το ΚΚΕ/ΕΑΜ κλπ ή αντιστάθηκαν μέχρι την τελική εξόντωσή τους.

Οι κατώτεροι κυρίως αξιωματικοί του στρατού και χωροφυλακής, μαζί με τους απλούς χωροφύλακες που εξακολουθούσαν κατά κάποιο τρόπο να αποτελούν υπολείμματα του οργανωμένου κράτους, υπήρξαν από τους πρώτους που κινήθηκαν αντιστασιακά πολύ πιο μπροστά από διάφορα στελέχη του ΚΚΕ. Με τη καθοδήγηση των παραπάνω ο πατριωτικός κόσμος της υπαίθρου οργανώθηκε σχεδόν αμέσως κατά των κατακτητών και ήρθε σε οξεία αντίθεση με το ΚΚΕ, όταν αυτό εμφανίσθηκε αργοπορημένο με σκληρές τάσεις επιβολής και μονοπώλησης του αγώνα.

Πρέπει ακόμη να σημειώσουμε ότι στο αρχικό στάδιο, μέρος της εθνικιστικής τοπικής ελίτ προσχώρησε αμέσως και χωρίς να γνωρίζει στο αργοπορημένο ΚΚΕ/ ΕΑΜ, ενώ ένα άλλο μέρος εναντιώθηκε, μέχρι ο καθένας να κατασταλάξει εκεί που του επεφύλασσε η μοίρα!

Περιγράφοντας σήμερα τους «Άλλους Καπετάνιους» όπως, τους ονομάζει πολύ επιτυχημένα τελευταία εργασία από το ΑΠΘ, μερικές ενέργειές των φαίνονται ακατανόητες, αποσπασματικές και άστοχες. Η μέθοδος της προσωποκεντρικής προσέγγισης που ακολουθείται σε όλες σχεδόν τις νεώτερες εργασίες, δεν άφησε επίσης χώρο για την περιγραφή ευρύτερων φαινομένων ή γεγονότων, γενικής πολιτικής των Γερμανών, Ιταλών, Βουλγάρων αλλά και των συμμάχων Άγγλων, έναντι των αντιστασιακών Ελλήνων. Από την άποψη αυτή χάθηκε και η ευκαιρία να αναδειχθούν υπερτοπικά φαινόμενα και πολιτικές που επέδρασαν καθοριστικά στη γενική πολιτική σκηνή και καθόρισαν τη μεταπολεμική πορεία, όπως π. χ. οι συστηματικές συλλήψεις “αντιδραστικών”, όπως ονομάζονταν από το ΚΚΕ/ΕΑΜ στην επαρχία, όσοι απλά διαφωνούσαν με τους κομμουνιστές της εποχής πριν τα Δεκεμβριανά ή το τελικό ξεκαθάρισμα των λογαριασμών με τις ομάδες ένοπλων χωρικών, μετά την αποχώρηση των Γερμανών .

Επίσης μεγάλο κενό παραμένει η έλλειψη αναφορών στο εθνικιστικό, προ ΕΑΜικό κόσμο της υπαίθρου που οργανώθηκε πριν η ταυτόχρονα με το ΕΑΜ και ήρθε σε οξεία αντίθεση μαζί του. Χτυπητό παράδειγμα στη Δυτική Μακεδονία είναι η εξόντωση της ομάδας του ανθυπολοχαγού Σιδηρόπουλου στον Αυγερινό του Βοίου, που αριθμούσε τουλάχιστον 150-200 άτομα, η οποία διαλύθηκε αιματηρά την άνοιξη του 1943 από το ΕΑΜ., μετά την εξόντωση του αρχηγού της στο Σπήλαιο Γρεβενών και πολλές άλλες!! Οι νεώτερες εργασίες τεκμηριώνουν τη δράση των αντί-κομμουνιστών καπετάνιων και τα κριτήρια των σχέσεων μερικών από αυτούς με τους Γερμανούς, τα οποία φυσικά δεν μπορούμε να τα θεωρήσουμε δευτέρας σημασίας, όπως επίσης το διαχωρισμό των εθνικιστών - κατά την εξέλιξη του αγώνα - σε δύο κατηγορίες, δηλαδή εκείνων που αντιστάθηκαν μέχρι τέλους στο «διπλό αγώνα» που επέβαλε τότε το ΚΚΕ/ΕΑΜ και εκείνων που κατέφυγαν στη Γερμανική ανοχή και εφοδιασμό. Η δεύτερη κατηγορία ασφαλώς μπορεί να επικαλεσθεί την προσωπική της επιβίωση σαν «αιτιολογία» για την προσφυγή στην ανοχή του κατακτητή και την παροχή όπλων, αλλά αυτό απέχει από τη «δικαιολογία».

Οι τελευταίες ερευνητικές εργασίες των νέων επιστημόνων του ΑΠΘ διευρύνουν τις γνώσεις μας και ανοίγουν νέο σωστό διάλογο για επανεκτίμηση των γεγονότων της τραγικής εποχής ενώ έχουν ιδιαίτερη αξία για όσους έζησαν το δράμα. Βλέπουμε καθαρά ότι η «Εθνική Αντίσταση» ήταν ταυτόχρονα και ένας «εφιάλτης» με σκληρό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των υπόδουλων Ελλήνων, οι οποίοι ενώ αγωνίζονταν όλοι για την ελευθερία, είχαν ταυτόχρονα εμπλακεί και σε φοβερό διμέτωπο αδελφοκτόνο αγώνα. Απομυθοποιούνται υπερβολές ή σκοπιμότητες και προ παντός παραποιήσεις και διαστρεβλώσεις της γνωστής «κόκκινης» προπαγάνδας – παλαιάς και νέας - ενώ παρουσιάζεται η αλήθεια, η οποία οδηγεί πάντοτε στην εθνική αυτογνωσία.

Με τις τελευταίες επιστημονικές πλέον εργασίες του ΑΠΘ, επιβεβαιώνεται για μια ακόμη φορά, ότι οι εραστές της υπερβολής έχουν μόνο πρόσκαιρα κέρδη, ενώ ταυτόχρονα καλύπτονται ερευνητικές αναζητήσεις των νέων επιστημόνων, αλλά και η επιθυμία του απλού αναγνώστη, ο οποίος ενδιαφέρεται για την ιστορική αλήθεια και όχι για τη δικαίωση διάφορων πολιτικών και ιδεολογικών επιλογών.»

13-17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1944: Η ΝΕΚΡΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ (4)

Ο ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Στις μία το μεσημέρι της 15^ης Σεπτεμβρίου 1944 οι ελασίτες εισέρχονται στον Μελιγαλά αφού κάθε αντίσταση έχει σταματήσει. Την λήξη της μάχης ακολούθησε άγρια εισβολή των αμάχων (και ελασιτων) στον Μελιγαλά, καθώς και ανεξέλεγκτο πλιάτσικο [1]. Από τα σπίτια του Μελιγαλά αφαιρούνται τα πάντα, έπιπλα, ρούχα, κλινοσκεπάσματα, προίκες κοριτσιών, τα καταστήματα λεηλατούνται και η λεία φορτώνεται σε κάρα που παίρνουν τον δρόμο για τα γύρω χωριά. Του γέροντα Αλκιβιάδη Κανελλόπουλου του αφαιρούνται όλα τα ρούχα και αναγκάζεται να φορέσει ένα ψάθινο τσουβάλι αφού το σπίτι του λεηλατείται. Εξαγριωμένοι κάτοικοι ξηλώνουν πεζοδρόμια, σπάζουν έπιπλα, καίνε εκατοντάδες σπίτια. Επικρατεί ένα απίστευτο όργιο σφαγής εκατοντάδων κατοίκων με μόνο κριτήριο τα προσωπικά πάθη. Χρόνιες κτηματικές διαφορές επιλύονται με μπαλντάδες, πριόνια και γκασμάδες…Ο παράφρων Κώστας Κανελλόπουλος από την Καλλιρόη, έφιππος με το πιστόλι στο χέρι πρωτοστατεί σε εκτελέσεις. Οι 41 τραυματίες στο νοσοκομείο του Μελιγαλά σύρονται έξω και εκτελούνται αμέσως στο προαύλιο. Φονεύεται ο Λυκούργος Λατζούνης, ο ανθυπίατρος Αλκιβιάδης Λατζούνης, ο γιατρός Λάσκαρης, ο Φαρμακοποιός κ. Λάσκαρης, ο κτηματίας Π. Λατζούνης , ο ιατρός Μπερσής. Στον Μελιγαλά εκτός από τους ενόπλους έχουν συγκεντρωθεί 3500 άνδρες άοπλοι και 5000 γυναικόπαιδα από την γύρω περιοχή για να σωθούν. Αλλά και ο Άρης Βελουχιώτης εμπλέκεται σε ένα στιγμιότυπο που διέσωσε η προφορική μνήμη. Στο Μπεζεστένι όπου κρατούνται ο αιχμάλωτοι οι ταγματασφαλίτες ανεγνώρισε τον χωροφύλακα χαράλαμπο Κατσόγιαννη από την Ναυπακτία που κάποτε τον είχε κρατούμενο και τον ελευθέρωσε. Αμέσως διέταξε την εκτέλεσή του.

Μετά το πρώτο κύμα των αντεκδικήσεων οι εκτελέσεις των ταγματασφαλιτών έγιναν με οργανωμένο τρόπο. Σύμφωνα με τον Νίκο Χρονόπουλο, οι εαμικές οργανώσεις είχαν εφοδιάσει τους υπευθύνους των τμημάτων του ΕΛΑΣ με κατάλογο εξήντα ατόμων που έπρεπε να εκτελεσθούν. Η γραμμή αυτή παραβιάσθηκε.

Πράγματι όλοι οι άρρενες κάτοικοι του Μελιγαλά γυμνοί με το εσώρουχο εγκλείονται στο Μπεζεστένι. Εκεί, όποιος θέλει εισέρχεται παίρνει όποιον θέλει και τον εκτελεί. Ο έφεδρος αξιωματικός Αθανάσιος Σμυρνής, ετών 54 εκτελείται στην μάνδρα του Μπεζεστενιού. Ο Λυκούργος Καλέργης ετών 54 από την Λάμπαινα κρεμάστηκε από τον ευκάλυπτο του σιδηροδρομικού σταθμού και εγδάρη ζωντανός ενώπιον του υιού του Φωτίου, ετών 16, τον οποίον την άλλη ημέρα εκτέλεσαν στην Πηγάδα.

Ταυτόχρονα συγκαλείται μίαεπιτροπή του ΕΑΜ από τους Βασίλη Μπράβο, τον πολιτικό επίτροπο δικηγόρο Πανταζή Φράγκο, τον Στέλιο Διακουμογιαννόπουλο και τον Γιάννη Καραμούζη γραμματέα της Νομαρχιακής επιτροπής Μεσσηνίας στην περίοδο της «Λαικής Εξουσίας», οι οποίοι αναλαμβάνουν αφενός να υλοποιήσουν την διαταγή εκτελέσεως των 860 περίπου αιχμάλωτων ανδρών κατ απαίτηση του Άρη Βελουχιώτη και αφετέου να αφήσουν τα γυναικόπαιδα, Στο δρόμο όμως πολλοί ανταρτες κατα την κρίση τους εξετέλουν τους απολυμένους [2]. Τραγική τύχη είχαν 400 γυναικόπαιδα μετά την έξοδο από τον Μελιγαλά,όπου στα υψώματα της Τσακώνας, στον δρόμο προς την Τρίπολη, όπου εξοντώθηκαν από τα πολυβόλα του ΕΛΑΣ. Οι εναπομείναντες 800 περίπου αιχμάλωτοι άνδρες που εκρατούντο στο Μπεζεστένι, δένονται ανά τρεις με καλώδια και ξυπόλητοι και γυμνοί οδηγούνται ανά εκατό σε ένα μεγάλο πηγάδι 2 χιλιόμετρα έξω από τον Μελιγαλά όπου ανά τρείς εκτελούνται δια αιχμηρών γεωργικών εργαλίων για λόγους οικονομίας πυρομαχικών από μία διμοιρία του 8^ου συντάγματος του ΕΛΑΣ της περιοχής Κοσμά-Τσιταλιών-Ασωπού.

Ο Μελιγαλάς έχει πλέον σβηστεί από τον χάρτη, ενώ η περίοδος της εαμοκρατίας θα επιτείνει το μαρτύριο των επιζώντων, «ζωντανών νέκρων» του Μελιγαλά μέχρι την συμφωνία της Βάρκιζας.

[1] Παντελή Μούτουλα, «Πελοπόννησος 1940-1945, Η περιπέτεια της επιβίωσης του διχασμού και της απελευθέρωσης», Βιβλιόραμα Αθήναι 2004.

[2] Γιάννη Καραμούζη, Πατριώτες και Προδότες στον Μοριά, Τρίπολις 1950.

13-17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1944: Η ΝΕΚΡΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ (3)

Η ΜΑΧΗ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Ο ΕΛΑΣ επιμένει. Το μεσημέρι της δεύτερης μέρας ομάδα τριάντα ελαιτών επιτίθεται στον Αη-Λια. Πετάνε μεγάλες νάρκες τα λεγόμενα «τηγάνια» για να κόψουν τα συρματοπλέγματα… Στην επίθεση οι ταγματασφαλίτες απαντούν με καταιγιστικά πυρά. Σε λίγο τα πυρά των ανταρτών κοπιάζουν για να μην πληγούν ο Μπασακίδης με μερικούς αντάρτες που ΄χουν ανεβεί στον Άη-Λιά και χτυπούν τους αντιπάλους μέσα στα ταμπούρια τους με χειροβομβίδες και ριπές αυτομάτων. Η άμυνα των ταγματασφαλιτών φαίνεται ότι καταρρέει. Προσωρινά όμως, γιατί ο Μπένος που έχει ελαφρά τραυματισθεί και κουφαθεί από τις εκρήξεις αντεπιτίθεται με μία μικρή ομάδα και απωθεί τους ελασίτες του Μπασακίδη, εκμεταλλευόμενος το γεγονός ότι δεν μπορούν να έχουν κάλυψη. Έτσι αποτυγχάνει και η δεύτερη απόπειρα κατάληψης του κεντρικού οχυρού των ταγματασφαλιτών. Η άμυνα τους όμως έχει τρωθεί, ο Αη-Λιάς αποδεικνύεται ευάλωτος και οι ελασίτες ετοιμάζουν επίθεση στο ίδιο σημείο. Η σύσκεψη της ηγεσίας των ταγματασφαλιτών, που βρισκόταν σε εξέλιξη στο σπίτι του Γ. Θεοφιλοπούλου το πρωί της τρίτης μέρας της πολιορκίας του Μελιγαλά, εξέταζε τρόπους εξόδου από την μέγγενη των ελασιτών. Έπαιρναν μέρος οι ταγματάρχες Πεζικού Παπαδόπουλος και Π. Καζάκος, χωροφυλακής Φραγκιαδάκης, ο νομάρχης Περωτής, ο ιερέας Πούλος Ππαδόπουλος, και οι τοπάρχες Περικλής Μπούτος, Λυκούργος Λατζούνης και Αλκιβιάδης Παπαδόπουλος. Η εισήγηση ήταν μία και προερχόταν από τον Παπαδόπουλο: Αιφνιδιαστική έξοδος και πορεία προς τους Γαργαλιάνους. Την ώρα της σύσκεψης πέφτει ένα βλήμα πλησίον της οικίας. Επικρατεί σύγχυση και πανικός. Από τον κύκλο του Περωτή διεδόθησαν τα περί της εξόδου και οι οικογένειες των ταγματασφαλιτών καθώς και καμιά σαρανταριά τραυματίες της ίδιας παράταξης καταλαμβάνονται από απελπισία στο νοσοκομείο όπου νοσηλεύονται, πιστεύοντας ότι οι δικοί τους θα τους εγκαταλείψουν στην διάθεση των αντιπάλων. (Λίγες ώρες αργότερα θα σφαγούν από τους ελασίτες αμέσως μετά την πτώση του Μελιγαλά). Αντίστοιχα και στο Μπεζεστένι, όπου συγκατοικούν οι αμυνόμενοι ταγματασφαλίτες με τους κρατουμένους εαμίτες, επικρατεί φόβος μεταξύ των τελευταίων, ότι μπορεί να σκοτωθούν από φίλια πυρά.

Οι σκέψεις και οι συσκέψεις διακόπτονται από νέα επίθεση στον Αη-Λιά. Επιτίθενται οι ομάδες Μπασακίδη και Διακουμουγιανόπουλου. Ο τελευταίος θέλει να συναγωνιστεί στους ελιγμούς τον Μπασακίδη, μένει μια στιγμή αφύλακτος και σκοτώνεται. Ο Μπασακίδης και οι άλλοι αντάρτες καταφέρνουν και πάλι να ανεβούν στο οχυρό, ενώ τα τμήματα του Κανελλόπουλου επιτίθενται στην περιοχή του ναού των Ταξιαρχών. Από τις χειροβομβίδες και τα αυτόματα της ομάδας Μπασακίδη προκαλείται νέα υποχώρηση των αμυνομένων. Ο Μπένος σκοτώνεται, το ίδιο και ο ταγματάρχης Αντώνης Σμυρλής. Ο Θεοφάνους εξαφανίζεται. Στην κάτω Ρούγα οι αμυνόμενοι σηκώνουν λευκές σημαίες μπροστά στους ελασίτες του 1/8,τεσσερις ελασίτες του Μπασακίδη με ισάριθμα οπλοπολυβόλα χτυπούν το ύψωμα στον Άη-Λιά, το εσωτερικό της πόλης και μία ομάδα ταγματασφαλιτών υπό τον ταγματάρχη Καζάκο, αρκετές δεκάδες άτομα εξέρχεται στον κάμπο από τα νότια και επιχειρώντας να φτάσει προς το Δερβένι, υφίσταται απώλειες πρώτα από τους εφεδροελασίτες κατόπιν από τους μαυροσκούφηδες του Βελουχιώτη (άρα ο ¨Αρης Βελουχιώτης παρευρίσκετο στην μάχη και κατόπιν στην σφαγή!!), νότια του δρόμου Μελιγαλά Σκάλας και, τέλος από την διμοιρία του 11^ου Συντάγματος με επικεφαλής τον Περδίκα, στα υψώματα της Ανθούσας (Ζέζα) όπου εξοντώνονται περί τους 10-12 ταγματασφαλίτες.

Η μάχη έχει λήξει. Αυτό όμως που θα επακολουθήσει δεν μπορεί να το συλλάβει ο νους του πλέον ευφάνταστου συγγραφέα….

13-17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1944: Η ΝΕΚΡΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ (2)

Η ΕΠΙΘΕΣΗ

Η επίθεση [1] άρχισε στις 5:30 το πρωί της 13^ης Σεπτεμβρίου 1944 σύμφωνα με το σχέδιο αλλά ξεστράτισε, καθώς η διοίκηση του ΕΛΑΣ αγνοούσε την ύπαρξη του ναρκοπεδίου. Οι ταγματασφαλίτες είχαν τοποθετήσει τα κουτιά με τον δυναμίτη έξω από την μάνδρα της πόλης, μόλις το απόγευμα της προηγούμενης, σχεδόν ταυτόχρονα με την διεξαγωγή των συνομιλιών με τις αντιπροσωπίες. Ειδικά το ναρκοπέδιο στα δυτικά του γηπέδου της ομάδας Βουλκάνος, όπου βρίσκεται σήμερα το κτήμα ου Σμηρνή, το έφτιαξαν πριν χαράξει. Με την έναρξη της επίθεσης σκοτώθηκε ο πρώτος ελασίτης από νάρκη 150 μέτρα από το σπίτι του Μπούτου. Η διμοιρία του Γιάννη Βαλσαμάκη κατορθώνει να φτάσει στα ακριανά σπίτια, όπως προέβλεπε το σχέδιο, αλλά δέχεται πυρά από την πυροβολαρχία του Κατούνα, η οποία θέλησε με αυτό τον ατυχή τρόπο να διευκολύνει την διείσδυση της διμοιρίας. Το προγεφύρωμα που δημιούργησε η διμοιρία, αντί να δεχθεί ενισχύσεις και να συνεχίσει την πορεία του, υφίσταται αντεπίθεση των ταγματασφαλιτών, υποχωρεί, και το μεγαλύτερο τμήμα του πέφτει στο ναρκοπέδιο του κτήματος Σμυρνή. Εκεί έπεσαν 17 αντάρτες, όσους έβρισκαν ακόμα ζωντανούς οι ταγματασφαλίτες τους αποτελείωναν με μαχαίρια. Στους νεκρούς συμπεριλαμβάνεται ο λοχίας διμοιρίτης Κώστας Διον. Τζαβάρας.

Στην δυσμενή καμπή της μάχης ο ικανότατος Βαλσαμάκης αντεπετέθηκε με 5-6 άνδρες , ανέκοψε την προώθηση των αντιπάλων και διατήρησε στην κατοχή των ελασιτών ένα οπλοπολυβόλο.

Το επιτελείο του ΕΛΑΣ άλλαξε το σχέδιο της επίθεσης. Ο Μελιγαλάς θα κυριευθεί με τοπική επίθεση και κατάληψη του οχυρού του Άη- Λιά. Επικεφαλής της επιχείρησης τίθεται ο Μπασακίδης βοηθοί, ο Διακουμογιανόπουλος και ο Νικολακόπουλος η Τσαρδακλής. Συνολική δύναμη 30-50 άνδρες όλοι εθελοντές.

Η μάχη συνεχίσθηκε. Τμήμα του 2/9 κατόρθωσε να φτάσει στα Ρεκέικα από την πλευρά του δρόμου Μελιγαλά-Νεοχωρίου και προσπάθησε να εκπορθήσει το πολυβολείο μπροστά από το σπίτι του Θεοφιλόπουλου. Άλλα τμήματα του 9^ου Συντάγματος Πεζικού πίεζαν τον Άη-Λιά. Στο σημείο εκείνο μπήκε στην μάχη το 1/8 υπό τον Κανελλόπουλο και ανάγκασε το ταγματασφαλίτικο φυλάκιο του σιδηροδρομικού σταθμού να υποχωρήσει μέσα στην μαντρωμένη αγορά της πόλης, το Μπεζεστένι, όπου κρατούνταν όμηροι οι φίλοι των ελασιτών. Στη μάχη σκοτώθηκε ο επικεφαλής ανθυπολοχαγός του φυλακίου. Τα τμήματα του 1/8 πέρασαν την γραμμή άμυνας των αντιπάλων και μπήκαν μαχόμενα την συνοικία Κάτω Ρούγα. Έφτασε μεσημέρι. Οι πολιορκημένοι αναγκάζονται να κατεβάσουν το πολυβόλο από το ρολόι του Άη-Λιά, γιατί είχαν δύο νεκρούς και δύο τραυματίες από τα πυρά του ενός πολυβόλου και της τσάγκρας των επιτιθεμένων. Νεκροί και ο λοχίας πολυβολητής Βασίλης Τσουκαλάς και ο Ταγματάρχης Γρουζουζάκος. Στην βόρεια γραμμή άμυνας του Άη-Λιά έχουν και άλλο νεκρό, τον υπαξιωματικό Βασίλη Καστανά από το Νεωχώρι Ιθώμης. Με άλλα λόγια παρά την αρχική τους επιτυχία υφίστανται ρήγματα σε διάφορα σημεία της άμυνάς τους, χάνουν ορισμένα σημεία προφυλακής και το βαρύ τους όπλο περιορίζεται.

Το απόγευμα η μάχη περνάει σε φάση ύφεσης και ως το βράδυ επικρατεί στασιμότητα. Στις θέσεις των αντιπάλων. Την νύχτα ο διοικητής των ταγματαφαλιτών, ταγματάρχης Διονύσιος Παπαδόπουλος στέλνει εξαμελή επιτροπή στον ταγματάρχη Παναγιώτη Στούπα στους Γαργαλιάνους, με επιστολή στην οποία τον καλούσε να ενισχύσει τους πολιορκημένους. Η επιτροπή έφυγε, αλλά δεν πήγε στον Στούπα, επειδή ο αρχηγός της ο, ο θαρραλέος αλλά παμπόνηρος ζωοκλέφτης Φώτης Ζαμπάρας προβλέποντας την «αφεύγατη» καταστροφή εντός του Μελιγαλά, θεώρησε να φύγει μαζί με 5 άλλους , εκ των οποίων ο ένας, Κ. Κουβελάκης είναι σήμερα παπάς στο χωριό του, Μαυρομάτιον Ιθώμης. Οι απεσταλμένοι του Παπαδόπουλου ακολούθησαν πορεία σε αγροτικές τοποθεσίες και κατέληξαν για ύπνο κάπου μεταξύ Μίλα-Κεφαλληνού. Το επόμενο πρωί διέδωσαν στην περιοχή Κεφαλληνού-Λούμι (Ρεματιάς) ότι φτάνει ο Στούπας με ενισχύσεις και οι ίδιοι αποτελούν την προφυλακή του. Η πληροφορία έφτασε στην διοίκηση του ΕΛΑΣ η οποία διέταξε το ανεξάρτητο απόσπασμα άνω Μεσσήνης να επιτηρεί την περιοχή Ζερμπίσια- ΛάκκαΚούκια-Καραχασάνι για να ανακόψει την κάθοδο ενισχύσεων. Μέσα στον Μελιγαλά την αντεπίθεση των ταγματασφαλιτών την απώθησε το τμήμα του Μπασακίδη που είχε κυριέψει τον οχυρωμένο λόφο του Άη-Λιά. Λίγο πριν είχαν εμφανισθεί ελλείψεις των ανταρτών σε πυρομαχικά. Για να αντιμετωπισθούν διετάχθησαν να δόσει ο κάθε αντάρτης του 2/9 για ενίσχυση των οπλοπολυβόλων και στάλθηκε σύνδεσμος στην Αρκαδία με έκκληση προς το 11 Σύνταγμα να στείλει ένα τάγμα….Στις 11:30 της 15^ης Σεπτεμβρίου η πρώτη διμοιρία του 11^ου ελασίτικου συντάγματος είχε φθάσει στον σιδηροδρομικό σταθμό της Σκάλας. Εν τω μεταξύ το 2/9 είχε 19 νεκρούς και άλλους τόσους τραυματίες, μεταξύ των τελευταίων και ο Αναστασόπουλος. Απέναντι στο κεντρικό οχυρό του Άη-Λιά που το υπερασπιζόταν ο καλύτερος πολεμιστής των αμυνομένων, ο επιλοχίας Παναγιώτης Μπένος, (μετά την μάχη οι τρεις ορφανές αδελφές του Π. Μπένου, ηλικίας 10, 12, και 16 ετών βιάσθηκαν και δολοφονήθηκαν με άθλιο τρόπο μπροστά στα μάτια της μάνας τους, από τους αντάρτες στο σπίτι τους στον Άη-Λιά. Το τέταρτο παιδί ο 7 χρονος Σταύρος Μπένος γλύτωσε κρυβόμενο στα φαρδιά φορέματα της μάνας του, διετέλεσε αργότερα και Δήμαρχος Μελιγαλά. Μετά τα γεγονότα, η μάνα με σαλεμένα τα λογικά έβγαινε τις νύχτες στον Μελιγαλά φωνάζοντας τα ονόματα των τριών κοριτσιών, Λενιώ, Μαριώ, Παγιό μου), το 3/9 έχει λιγότερους νεκρούς αλλά και 16 τραυματίες. Οι νεκροί του 1/8 είναι τρεις και οι τραυματίες 11. Δεν αναφέρθηκαν απώλειες του 1/9 τάγματος. Η μεταφορά των τραυματιών μπροστά στους αμάχους που παρακολουθούν την μάχη μεγαλώνει την οργή τους όπως και η είδηση που ήλθε το μεσημέρι της δεύτερης μέρας ότι στην θέση Ρικτά Ανθούσας βρέθηκε το πτώμα του εικοσαετούς αντάρτη του ΕΛΑΣ Χαράλαμπου Παπαβασιλείου από το Μαυρομάτι, ο οποίος είχε δεχτεί 56 μαχαιριές από λογχίσματα από τα μέλη του αποσπάσματος Ζαμπάρα.

[1] Παντελή Μούτουλα, «Πελοπόννησος 1940-1945, Η περιπέτεια της επιβίωσης του διχασμού και της απελευθέρωσης», Βιβλιόραμα Αθήναι 2004.

13-17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1944: Η ΝΕΚΡΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ(1)

Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ.

Το βράδυ της 15^ης Σεπτεμβρίου 1944 ο Διοικητής της 3^ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Άρης Βελουχιώτης φθάνει στον Μελιγαλά, όπου οι δυνάμεις των ταγμάτων ασφαλείας έχουν παραδοθεί μετά από διήμερο μάχη με το 8^ον και 9^ον Σύνταγμα του ΕΛΑΣ.

Στις 16 Σεπτεμβρίου 1944, η εφημερίδα του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ(ΚΚΕ) «Ελεύθερη Μεσσηνία» γράφει για τα γεγονότα [1]:

«Ο Μελιγαλάς είναι τώρα στα χέρια μας. Το φρούριο που οχύρωσαν Γερμανοί και προδότες και το νομίζανε για απόρθητο, δεν μπόρεσε ούτε και αυτό να αντέξει στην ακατάβλητη ορμή, την αποφασιστικότητα την τόλμη και την αυτοθυσία των ανταρτών μας. Και τούτη την φορά δείχθηκε σ’ όλον τον κόσμο πως ο ΕΛΑΣ μας ήταν, είναι και θα μείνει ανίκητος και πως η λέξη τούτη δεν είναι κούφιος λόγος μα πράξη σπαρταριστή και ολοζώντανη. Το κεφαλοχώρι της Οιχαλίας που είχανε δηλητηριάσει και παρασύρει με την προπαγάνδα τους τα χτήνη του ντόπιου φασισμού, οι Περωτίδες και οι Χριστόφιλοι, καθώς και όλη η γύρω περιοχή πού στέναζε και υπέφερε κάτω από την ταγματασφαλήτικη τυραννία, τώρα πια λευτερώθηκε. Και τους δίνεται έτσι η ευκαιρία μαζί με το ξεφάντωμα της λευτεριάς να ιδούνε να εκτιμήσουν και να γνωρίσουν από κοντά τους ήρωες λευτερωτές του τα θρυλικά ανταρτόπουλα του ΕΛΑΣ. Να τα ιδούν και να εκτιμήσουν αν είχαν κάποια σχέση με την αλήθεια οι ισχυρισμοί του Χριστόφιλου του Μπένου του Στούπα και του Μπερσή και όλων των άλλων προδοτοφασιστών που τους εξαπατούσαν με τον πιο ξετσίπωτο τρόπο, παρασταίνοντες τους ήρωες μαχητές μας σαν κοινούς εγκληματίες……Ο διοικητής του 9^ου Συντάγματος Κλάπας, με τον υπολοχαγό Μπασακίδη και λίγους άνδρες ο καθένας, κάνουν εξόρμηση για το οχυρό και εξουδετερώνουν τις εχθρικές δυνάμεις. Οι δυό τους είναι οι ήρωες της ημέρας. Ο καπετάνιος του 8^ου Κανελλόπουλος με τρία τραύματα συνέχισε τη μάχη στην πρώτη γραμμή….Τον ίδιο ηρωισμό επέδειξε και ο Διοικητής του 8^ου Συντάγματος σ. Σωτήρης Ρουμπέας….Την επιχείρηση διεύθυνε η Ταξιαρχία. Ο επιτελάρχης της Ταξιαρχίας Σταύρος Νικολόπουλος, η στρατιωτική αυτή φυσιογνωμία με την ψυχραιμία που τον διακρίνει, ο δοξασμένος μας Ωρίων και ο αφανής ήρωας και δημιουργός στην Πελοπόννησο σ. Γιάννης Μπράβος, η Ακρίτας, όλοι τους άγρυπνοι απ΄την αρχή της μάχης μέχρι το τέλος στάθηκαν οι φωτεινοί καθοδηγητές στην επιχείρηση για το Μελιγαλά. Εξαιρετικές υπηρεσίες πρόσφερε και ο σ. Αργύρης Καραγιαννάκος που είχε οργανώσει πλήρες τηλεγραφικό δίκτυο…ΣΤΟ ΜΕΛΙΓΑΛΑ ΕΦΘΑΣΑΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΜΑΧΗ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΟΥ 11OY ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ Ο ΘΡΥΛΙΚΟΣ ΑΡΗΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΙΠΠΕΙΣ ΤΟΥ».

Ο Αριστερός συγγραφέας Παντελής Μουτουλάς περιγράφει την μάχη από την πλευρά του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ (ΚΚΕ) [2], αν και δεν αναφέρει την παρουσία του Άρη Βελουχιώτη στον Μελιγαλά. Η παρουσία του Βελουχιώτη στον Μελιγαλά είναι σημαντική, αφού αυτός διέταξε την οδυνηρή εκτέλεση των αιχμαλώτων και των οικογενειών τους. Για τον λόγο αυτό η αριστερή ιστοριογραφία προσπάθησε απεγνωσμένα να εξαφανίσει τα ίχνη της παρουσίας του Βελουχιώτη στον Μελιγαλά μεταξύ 15^ης και 17^ης Σεπτεμβρίου που πραγματοποιήθηκαν οι εκτελέσεις. Γράφει ο Π. Μουτουλάς.

«.. στην μάχη του Μελιγαλά από πλευράς ΕΛΑΣ πήραν μέρος τα τρία τάγματα του 9^ου Συντάγματος, και το 1^ο Τάγμα του 8^ου Συντάγματος υπό την διοίκηση του λοχαγού Κώστα Κανελλόπουλου από την Καλλιρρόη (Μπούγα), ο οποίος είχε μετατεθεί την άνοιξη του 1943 στη Λακωνία και το ανεξάρτητο απόσπασμα της άνω Μεσσήνης με πενήντα άνδρες. Από το απόγευμα της δεύτερης μέρας της μάχης μετείχε και μία διμοιρία του 11^ου Συντάγματος με επικεφαλής τον Μήτσο Γιαννακούρα η Πέρδικα από το Βάγκου της Μεγαλόπολης. Στην μάχη μετείχαν και μερικοί μαχητές των εφεδρικών δυνάμεων της περιοχής. Η συνλική δύναμη του ΕΛΑΣ ανήλθε σε 1200 άνδρες το πολύ. Ο οπλισμός αποτελείτο απόένα κανόνι των 10,5 χιλ χωρίς βάση, ένα αντιαρματικό Πυροβόλο, (χειριστής ο Λοχαγός του Πυροβολικού Κ. Καλλογερόπουλος από το Νεωχώριον Μεσσηνίας), δύο πολυβόλα θέσεως, καθώς και 50-60 οπλοπολυβόλα, τα περισσότερα Ιταλικά Μπρέντα, μερικά Μπρεν και μερικά μυδράλια. Με τον οπλισμό αυτό σε κάθε λόχο αναλογούσαν 5-6 μεγάλα όπλα. Η δύναμη των Ταγμάτων Ασφαλείας σε στρατιώτες και αξιωματικούς ανέρχονταν σε 1000,από τους οποίους 800 του Μελιγαλά, 100-200 που ήλθαν δύο μέρες πρίν από το Κοπανάκι, και άλλοι τόσοι υπό την διοίκηση του ανθυπολοχαγού Νίκου Θεοφάνους και του Νομάρχη Μεσσηνίας Δημήτρη Περωτή που ήλθαν από την Καλαμάτα. Διέθεταν ένα πολυβόλο θέσεως και περίπου ισάριθμο αριθμό οπλοπολυβόλων με τους αντιπάλους τους. Οι ταγματασφαλίτες τοποθέτησαν τα οπλοπολυβόλα σε ημικυκλικά ταμπούρια στην Μάνδρα του Μελιγαλά και σε πολλά σπίτια γύρω από την κεντρική εκκλησία, τον Άγιο Λιά (Αη Λια), στο ρολόι του οποίου τοποθέτησαν το πολυβόλο για να ελέγχει όλη την περιοχή από ψηλά. Την παραμονή της μάχης τοποθέτησαν έξω από την οχύρωση, πίσω από τα δένδρα η πτυχώσεις του εδάφους, κουτιά από γάλα γεμάτα δυναμίτιδα.

Στην διαβούλευση για το σχέδιο επίθεσης πήραν μέρος από την ηγεσία της 9^ης Ταξιαρχίας ο καπετάνιος Γιάννης Μιχαλόπουλος η Ωρίων, ο διοικητής έφεδρος εκ μονίμων αντισυνταγματάρχης Πεζικού Παναγιώτης Κωστόπουλος και ο επιτελάρχης λοχαγός Σταύρος Νικολόπουλος. Από την ηγεσία του 9^ου Συντάγματος ο καπετάνιος Ναπολέων Παπαγιαννόπουλος, ο διοικητής του ταγματάρχης Ηλίας Κλάπας καθώς και ο ανθυπολοχαγός Πεζικού Θανάσης Καρδάσης, Κώστας Μπασακίδης, Σπύρος Νικολακόπουλος η Τσαρδακλής και Πυροβολικού Γιάννης Διακουμουγιαννόπουλος. Το κύριο τμήμα της επίθεσης ανέλαβε το 2/9 Τάγμα, με διοικητή το λοχαγό Πεζικού Τάσο Αναστασόπουλο η Κωλοπιλάλα. Παρατάχθηκ δυτικά του δρόμου Μελιγαλά-Ανθούσας. Κάλυπτετα Κυπαρίσσια του Μπούτου στον σημερινό οικισμό Λάκκα Κούκια, καθώς και τις Ψυχαρέικες ράχες, έκανε κάμψη προς τα βόρεια και έφθανε στο δρόμο Μελιγαλά-Νεοχωρίου, πιο κάτω από τα Ρεκέικα. Παραταγμένο βόρεια του δρόμου το 3/9 κάλυπτε το μέτωπο του προφήτη Ηλία , τον Άη Θανάση στους Βορειοανατολκούς πρόποδες του Άη Λιά, τα σπίτι του Μαράκα και του Δημήτρη Σμυρνή και τα Δεδέικα. Το 1/9 κάλυπτε το βέρειο μέτωπο του Μελιγαλάέως την διαστάβρωση του δρόμου προς την Μερώπη και το Ζευγολατιό-Διαβολίτσι, κοντά στον παλιό ναό των Ταξιαρχών. Στην ανατολική πεδινή πλευρά της πόλης , από τον δρόμο Μελιγαλά Μερώπης έως τον δρόμο Μελιγαλά Σκάλας ,περνώντας από τον σιδηροδρομικά σταθμό παρατάχθηκε το 1/8, ενώ το τμήμα ανάμεσα στους δρόμους Μελιγαλά –Σκάλας και Μελιγαλά-Ανθούσας έμεινε ακάλυπτο. Το κανόνι τοποθετήηκε στα υψώματα της Σκάλας και το χειριζόταν ο λοχαγός του Πυροβολικού Κώστας Καλογερόπουλος, ενώ το αντιαρματικό , που το έλεγαν τσάγκρα, διότι έριχνε μία-μία τις βολές όπως ο γκρας, τοποθετήθηκε στον λόφο με την ονομασία Νιχωρίτικη Βελανιδιά. Το σχέδιο προέβλεπε επίθεση στα σπίτια Μπούτου Λιότση στην Τσούμιζα, στα σπίτια Τσεκούρα Κατσιμπάρου, στα Μπειστέικα, κατόπιν διάτρηση της άμυνας των πολιορκουμένων στο σπίτι του Γιάννη Θεοφιλόπουλου, στα Ρεκκέικα, συνεπώς κόψιμο στα δύο της αμυντικής τους διάταξης, ώστε να βρεθεί το οχυρό του Άη-Λιά ανάμεσα σε δύο αντίθετα πυρά και να καταρρεύσει. Οι επιτιθέμενοι θα προσπαθούσαν να προωθηθούν από τα ακριανά σπίτια έως τα σπίτια που βλέπουν στην κεντρική πλατεία, πίσω από την βασική οχύρωση των ταγματασφαλιτών. Στόχος η εξουδετέρωση της αντίστασης τους το πολύ σε δέκα λεπτά. Εύστοχα αυτό το τμήμα της επίθεσης ανατέθηκε στο 2^ο τάγμα του Αναστασόπουλου με διοικητές λόχων τους Μπασακίδη, Γιάννη Κασά και Καρδάση, στους πιο ικανούς μαχητές του 9^ου Συντάγματος. Επικουρικό ρόλο θα έπαιζε η πυροβολαρχία του λοχαγού Κατούνα η οποία, όχι τυχαία, στάλθηκε εκεί με το 1/8, ίσως το πιο αξιόμαχο τάγμα του ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο. Οι επιλογές φανερώνουν ότι η διοίκηση της 9^ης Ταξιαρχίας και ο Άρης Βελουχιώτης έδιναν πολύ μεγάλη σημασία στην κατάληψη του Μελιγαλά.

[1] Νίκου Ζέρβη, «Καλαμάτα, Κατοχή Αντίσταση Απελευθέρωση», Καλαμάτα 2007, Τόμος 6ος.

[2] Παντελή Μούτουλα, «Πελοπόννησος 1940-1945, Η περιπέτεια της επιβίωσης του διχασμού και της απελευθέρωσης», Βιβλιόραμα Αθήναι 2004.

Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΚΟΛΛΙΝΑΣ ΛΑΚΩΝΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ ΚΑΙ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΚΑΤΟΧΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

Έχουν κατά καιρούς δημοσιευθεί διάφορα συμφωνητικά μεταξύ ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και κατοχικών δυνάμεων, πλην των γνωστών του Λειβαδίου και Μελισσοχωρίου, όπως αυτό της συμφωνίας της Άνω Κολλίνας Λακωνίας μεταξύ των διοικητών της Γκεστάπο Τριπόλεως και Σπάρτης, και του απεσταλμένου του 8^ου συντάγματος του ΕΛΑΣ Κωνσταντίνου Μαρινάκη και δύο άλλων ακόμη άγνώστων προσώπων εκ μέρους του ΕΛΑΣ. Την συμφωνία αυτή την επιβεβαίωσε σε δημοσίευσή του ο «Ριζοσπάστης» στις 14-5-1944 με την εξής είδηση. «Το 8ο σύνταγμα του ΕΛΑΣ Λακωνίας, πιεζόμενο σκληρά, συμφώνησε με τις τοπικές γερμανικές αρχές, αναστολή εχθροπραξιών από 30-3-44 μέχρι 10-4-44».

Επίσης ο Κωνσταντίνος Μαρινάκης κατέθεσε ενόρκως αργότερα τα εξής:

« Κατόπιν της συμφωνίας αυτής διετάχθημεν από τον ΕΛΑΣ να μην προσβάλωμεν ενόπλως τις Γερμανικές φάλαγγες. Εγώ φωτογραφήθηκα την ημέρα εκείνη εις την διακλάδωση των οδών Σπάρτης - Αραχώβης μετά την υπογραφή της συμφωνίας.»

Η φωτογραφία υπάρχει . Σε αυτή φαίνονται οι δύο διοικηταί της Γκεστάπο μαζί με τον Κ. Μαρινάκη και τους δύο άλλους ελασίτες. Επίσης υπάρχει και η φωτογραφία του εγγράφου στην Γερμανική και Ελληνική Γλώσσα.

Τέτοιου είδους συμφωνίες στην Πελοπόννησο υπήρξαν πολλές μεταξύ των αντιμαχομένων πλευρών. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους όπου οι Γερμανοί έφυγαν μέσω του οδικού άξονα Καλαμών Κορίνθου χωρίς να πέσει σχεδόν ούτε ένας πυροβολισμός αφού ο ΕΛΑΣ είχε κάθε συμφέρον να διατηρήσει τις δυνάμεις του ανέπαφες για την τελική αναμέτρηση στην Μεσσηνία με τα Τάγματα Ασφαλείας στον Μελιγαλά, την Καλαμάτα, τους Γαργαλιάνους και την Πύλο. Από αυτές τις συγκρούσεις οι νεκροί στην Μεσσηνία, κυρίως άμαχοι και αμέτοχοι, ήσαν περισσότεροι από 6000 σε διάστημα ενός μηνός.

Το σύμφωνο της άνω Κολλίνας έχει ως εξής:

Άνω Κολλίνα 30-3-44

Συνεννόησις

Συνήλθωμεν σήμερον την 30-3-44 η S.D. Γερμανική Πολιτική Αστυνομία και ο Αντιπρόσωπος Πελλ. Επιτροπής και Αντ. Επιτρ. Λακωνίας και ο Αντιπρόσωπος του 8ου Συν/τος και αποφασίσαμε τα κάτωθι: Κατόπιν προτάσεως των Γερμανικών Αστυνομικών Αρχών, κατάπαυσιν μέχρι και της 10-4-44 πυρός και εκ μέρους των δύο παρατάξεων, συμπεριλαμβανομένων και των Ταγμάτων Ασφαλείας, μέχρις ότου αποφανθούν

και αι δύο ανώτεραι αρχαί περί των προτάσεων των γενομένων παρά των Γερμανικών Αρχών. Αι δύο συμβαλλόμεναι παρατάξεις υποχρεούνται να τηρήσουν τ’ ανωτέρω μέχρι νεωτέρας τελικής αποφάσεως περί την Λακωνίαν και γενικότερων περί την Πελοπόννησον. Η υπόθεσης θα συζητηθή εις Αθήνας την 9-10-4-44 εκ